Budowa geologiczna Polski

Mln lat temu	Era	Okres	Orogeneza
65	KENOZOIK	Czwartorzed	Orogeneza alpejska
		Trzeciorzed
235	MEZOZOIK	Kreda
		Jura
		Trias	Orogeneza hercynska
590	PALEOZOIK	Perm
		Karbon
		Dewon	Orogeneza kaledonska
		Sylur
		Ordowik
		Kambr	Orogeneza prekambryjskie
4600	PREKAMBR	PROTEOZOIK
		ARCHAIK

1. Na podstawie przekroju geologicznego mozna odtworzyc warunki, jakie panowaly na przedstawionym obszarze

a) Jako pierwsze osadzily sie wapienie. Widoczne w nich slady organizmow morskich swiadcza o tym, ze obszar ten byl zalany przez plytkie, cieple morze.

b) Nastepnie utworzyla sie warstwa bazaltow. Bazalt jest skala magmowa - powstaje w wyniku szybkiej krystalizacji magmy. Mozna przypuszczac, ze podczas erupcji wulkanicznej dno morskie przykryla warstwa lawy, ktora zastygajac, utworzyla pokrywe bazaltowa.

c) Kolejna warstwa sa piaskowice - powstaja na skutek osadzania oraz zlepiania ziaren piasku.

d) Po utworzeniu sie warstwy piaskowcow, nastapily ruchy skorupy ziemskiej, ktore doprowadzily do rozerwania warstw skalnych , ktore ulegaly pionowemu przesunieciu wzdluz uskoku.

e) Ostatnim wydarzeniem przedstawionym na wykresie jest akumulacja gliny zwalowej przez nasuwajacy sie lodowiec.

2. Platforma krystaliczna - fragment zbudowany ze skal magmowych i przeobrazonych

- wyniesienie
- obnizenie
-warstwy osadow

3. Jak korzystac z mapy geologicznej?

Pamietaj, ze w tym wypadku nauka nie polega na zapoamietywaniu ogromnych ilosci informacji, ale przede wszystkim na opanowaniu umiejetnosci korzystania z roznorodnych zrodlem informacji. W tym numerze przypomnimy, jak korzystac z mapy geologicznej i przekroju. Zajrzymy o atlasu na strone Geologia - Tektonika.

4. Od czego nalezy zaczac?

a) Zapoznaj sie z tytulem mapy

Tektonika - to dzial geologii, czyli nauki zajmujacej sie badaniem skorupy ziemskiej i procesow, ktore w niej zachodza., Tektonika zajmuje sie ulozeniem warstw sklanych oraz zjawiskami, ktore wplywaja na zmiane tego ulozenia.

b) Sprawdz skale mapy

W tym przy skale przedstawiono w postaci liczbowej. Skala wynosi 1: 5 000 000 - oznacza to, ze odleglosci na mapie zostaly pomniejszone w stosunku do rzeczywistosci 5 000 000 razy. Zatem 1 cm na mapie to 50 km w terenie (1 cm - 50 km - postac mianowana skali)

c) Zapoznaj sie z legenda mapy

Wszystkie oznaczenia, ktore zastosowano na mapie, powinny byc wyjasnione w legendzie. Zapamietaj: legenda mapy zawiera bardzo wiele podpowiedzi i wskazowek. Musisz tylko nauczyc sie z nich korzystac. W legendzie do mapy geologicznej wyraznie oznaczono ery, z ktorych pochodza poszczegolne jednostki tektoniczne. Postaraj sie zlokalizowac je w odpowiednim miejscu w tabeli stratygraficznej.

5. Budowa geologiczna Polski na podstawie mapy

Po wstepnym zapoznaniu sie z informacjami, ktore zawiera mapa, zauwazymy, ze Polska polozona jest na obszarze trzech roznych jednostek tektonicznych: Platformy Wschodnioeuropejskiej, obszarow faldowan paleozoicznych oraz obszarow faldowan mezozoicznych i kenozoicznych.

6. Platforma prekambijska

Polnocno-wschodnia czesc Polski polozona jest na starej Platformie Wschodnioeuropejskiej. Zbudowana jest ona z prekambryjskich skal magmowych i przeobrazonych, ktore przykrywa warstwa mlodszych osadow.

7. Obszary faldowan paleozoicznych

W paleozoiku mialy miejsce dwa powazne faldowania, czyli inaczej orogenezy: kaledonska i hercynska. Zwroc uwage, ze na obszarze faldowan paleozoicznych znajduja sie takie gory jak: Sudety i Gory Swietokrzyskie.

8. Obszary faldowan mezozoicznych i kenozoicznych

Zajmuja najmniejsza czesc naszego kraju - Karpaty, Zapadlisko Przedkarpackie oraz Zapadlisko Slasko-Krakowskie. Struktury te utworzyly sie podczas alpejskich ruchow gorotworczych, ktore rozpoczely sie ok. 80 milionow lat temu.

9. Czwartorzed w Polsce

Pod koniec trzeciorzedu klimat na Ziemi znacznie sie ochlodzil. Nastala epoka, ktora przeszla do historii jako epoka lodowcowa - plejstocen. W tym czasie na obszar Polski nasunal sie lodowiec ze Skandynawii. Jego dzialanosc przyczynila sie do przeobrazenia powierzchni i utworzenia nowych form terenu. Prawie caly obszar Polski pokryla gruba warstwa osadow polodowcowych, glownie piaskowcow, zwirow i glin. To dlatego obecnie istnieje niewiele miejsc, w ktorych bezposrednio na powierzchni znajduja sie skaly starsze od czwartorzedu.

10. Jak analizowac przekroj geologiczny?

Waznym zrodlem informacji sa rowniez geologiczne przekroje geologiczne. Przedstawiaja one uklad warstw skalnych. Widoczne sa na nich takze slady takich zjawisk jak ruchy gorotworcze, uskoki, przemieszczenia sie magmy (intruzje magmowe) i innne.

Analizujac przekroje geologiczne, nalezy pamietac o kilku prostych zasadach.

a) przekroj, podobnie jak tabele stratygraficzna, czytmay od doludo gory.

b) Skaly najstarsze znajduja sie na spodzie , zas im wyzej , tym zalegajace wrstwy skalne sa mlodsze.

c) uskok jest zawsze mlodszy niz skaly, ktore przecina.