Słowotwórstwo

Zad Z podanej grupy wyrazów wypisz wyrazy złożone. Podziel je na złożenia, zestawienia i zrosty

owczarek niemiecki, domownik, rurociąg, piórko, Białystok, wiarygodny, wieczne pióro, deskorolka, samolot, Boże Narodzenie, kaszanka, księgozbiór, czasopismo, dobranoc, Nagroda Nobla, prababcia, bajkopisarz, redaktor naczelny, Rzeczpospolita

Wyrazy złożone to te, które mają dwie podstawy słowotwórcze. Na początek oddziel z grupy wyrazy proste (tzn. te, które mają jedną podstawę słowotwórczą): to domownik, piórko, kaszanka, prababcia


Podział wyrazów złożonych:

-Najpierw zapamiętaj zestawienia. to taka konstrukcja wyrazowa, w której dwa wyrazy zawsze występują razem i oznaczają jakąś jedną całość. Co może być zestawieniem? Wiele nazw własnych i osobowych - imiona i nazwiska, tytuły książek, nazwy geograficzne. Mogą to być także nazwy rzeczy, zawodów, tytułów naukowych czy stanowisk.

owczarek niemiecki, wieczne pióro, Boże Narodzenie,  Nagroda Nobla, redaktor naczelny


- Zrosty to takie konstrukcje słowotwórcze, które powstały ze ścisłego połączenia dwóch wyrazów. W zrostach bez trudu oddzielisz dwie postawy słowotwórcze.

Zrostami są: Białystok, wiarygodny, dobranoc, Rzeczpospolita

-Jak rozpoznasz  złożenia? To wyrazy złożone zwykle z dwóch podstaw słowotwórczych. Połoczone są ze sobą za pomocą formantu, zwanego wrostkiem. Wrostkiem może być -o- /-i- /-y-

Wyrażeniami są więc: rurociąg, deskorolka, samolot, księgozbiór, czasopismo, bajkopisarz


Wyrazy proste: domownik, piórko, kaszanka, prababcia






Utworzone nazwy muszą odwoływać się do ich budowy słowotwórczej . Jeśli np. masz nadać nazwę miejscu, w którym wącha się lkwiaty, nazwa ta musi być związana z czasownikiem "wąchać" - może to więc być wąchalnia czy wąchowisko.

-Nazwa miejsca, w którym korzysta się z internetu (skorzystaj z formantów nazw miejsc: -nia, -arnia, -alnia, -ownia) - np. internetownia

-nazwa przyrządu, którym można się drapać (wykorzystaj formanty tworzące nazwy narzędzi: -dło, -ak) - np. drapadło.

-nazwa kogoś, kto się cieszy (pomocne będą nazwy wykonawcy czynności: -acz, -arz, -ca, -ak, -icieli, -yciel) np. cieszycciel

-nazwa drogi przeznaczonej wyłącznie do jazy rowerem (to też nazwa miejsca) - np. rowerownia.

-nazwa mieszkańca Unii Europejskiej (skorzystaj z formantów nazw mieszkańców: -ak, -anin -ik, -czyk, -ec, -in) - unijczyk.

-nazwa osoby, która mieszka w szałasie ( to też nazwa mieszkańca) - np szałasanin

-nazwa miejsca, w którym przygotowuje się kanapki - np. kanapkalnia

-nazwa miejsca, gdzie paerkuje się motocykle - np. motorowania.

-nazwa narzędzia, które służy do kopania ziemi - np. kopak

-nazwa kogoś, kto tworzy rymy (to wykonawca czynności) - np. rymiarz

-nazwa maszyny, która przypomina o ważnych datach - (to nazwa narzędzi) - np. przypominadło

-nazwa pomieszczenia, w którym przechowuje się najpotrzebniejsze przedmioty (oczywiście nazwa miejsca) - np. potrzebowania

W języku polskim istnieją formanty produktywne (czyli takie, za pomocą których nadal tworzymy nowe wyrazy) i nieproduktywne (dziś jest nuż nieużywane).