1. Zagadnienia wstepna
a) Czas akcji
lata 1811-1812, czyli burzliwe lata epoki napoleonskiej, a dokladniej czas przygotowan Napoleona do wojny z Rosja. Ale tak naprawde akcja obejmuje tylko 7 dni - od piatkowego popoludnia do wtorku latem 1811 r. oraz dwa wiosenne dni roku 1812. Reszta wydarzen, ktore poznajemy, to wspomnienia bohaterow.
b) Miejsce akcji
Litwa, dwor Soplicow i zamek Horeszkow oraz, tuz obok , zascianek dobrzanski i karczma Jankiela. Sa to okolice Nowogrodka - rodzinne strony Mickiewicza.
c) Glowne postacie
gospodarz dworu - Sedzia Soplica, skromny Ksiedz Robak, wierny sluga Protazy i goscie mieszkajacy we dworze, w tym elegantka Telimena i bedaca pod jej opieka Zosia. Do dworku przybywa bratanek Sedziego - tytulowy pan Tadeusz. Zamek Horeszkow pilnuje stary klucznik Gerwazy, ktory usiluje zarazic nienawiscia do Soplicow i zadza zemsty Hrabiego.
2. W jakich okolicznosciach powstal poemat Mickiewicza? Wskaz przyczyny napisanie dziela.
Odpowiedz na to pytanie mozna znalezc w biografi poety i w inwokacji (Ksiega I: Gospodarstwo). Wiadomo, ze plan napisania "Pana Tadeusza" pojawil sie w czasie pobytu Adama Mickiewicza w Wielkopolsce, w Poznanskiem , gdy dotarl tam na krotko przed zakonczeniem powstania listopadowego. Epopeja zostala jednak napisana juz na emigracji w Paryzu w latach 1832-1834.
Dlaczego Mickiewicz napisal swoje dzielo? Przyczyn bylo wiele:
-Wielka tesknota za krajem dziecinstwa - Litwa.
-Pragnienia kampanii napoleonskiej, kiedy to Polscy zerwali sie, by z pomoca Napolona odzyskac wolnosc. Poeta wierzyl, ze przypomnienie tych wydarzen obudzi w krajanach nadzieje i pragnienie walki o dzyskanie niepodleglosci rowniez teraz.
-Utrwalenie i rozslawienie obyczajow, zycia wiejskiego, idealow Polski szlacheckiej (dawnej swietnosci) - bo polskosc nie zaginie, dopoki beda kultywowane polskie tradycyjne i obyczaje. W ten sposob poeta chcial podniesc na duchu rodakow, ktorzy tak jak on zyli w obcym dla siebie srodowisku.
3. Zawartosc tresciowa Pana Tedusza
Akcja organizuja trzy rownolegle watki:
a) Dzialanosc konspiracyjna Ksiedza Robaka.
Ksiadz Robak usilowal przygotowac powstanie na Litwie wspomagaja Napoleona , ktory zmierzal ze swoimi wojslkami do Rosji. Plany pokrzyzowal mu zjazd zorganizowany przez hrabiego i Klucznika. Podbuntowana szlachta z Dobrzyna najchala dwor, a zwasnione strony pogodzil dopiero wrog trzeci - batalion rosyjski. Gdy wkroczyl do Soplicowa armia Napoleona, podczas uczty nastapily zareczyny Zosi i Tadeusza.
b) Milosne perypertie Tadeusza.
Mlody szlachcic zaraz po powrocie natknal sie na panne Zofie i od razu zakochal sie w niej . niestety, pozniej pomylil dziewczyne z Telimeny, ktora zreszta kokietowal mlodzienca. W pewnym momencie wszystko sie poplatalo: Hrabia zalecal sie do Zosi, a Tadeusz do Telimeny. Na szczescie sprawa sie wyjasnila i nastapil zareczyny Zosi i Tadeusza, Telimey i Rejenta.
c) Spor a zamek Horeszkow.
Zostal on przekazany Soplicom , ale roscil sobie do niego prawarowniez Hrabia - potomek Horeszkow. Toczyl sie proces. Hrabia, znudzony , juz chcial zawrzec porozumienie, gdy Gerwazy swoim opowiedaniem o dziejach tej siedziby rodowej obudzil w nim wole walki i chec posiadania pieknego zamku z bogata i krwawa przeszloscia. Zamek stal sie przyczyna zajazdu. Sprawa zakonczyla sie wraz z malzenstwem potomkow obu rodzin: Zosi i Tadeusza.
4. Jakie zwyczaje i tradycje byly pielegnowane w szalcheckim dworze Soplicow? Po co Mickiewicz je opisal?
W Panu Tadeusza mnostwo jest opisow zajec gospodarskich, polowania, zjazdu, uczt, sejmikow i wiele obyczajow anegdot. Warto zwrocic uwage na:
- porzadek ustanowienia gosci na spacerze (Ksiega I: Gospodarstwo);
-staropolskie powitanie Sedziego z bratankiem - Sedzia podaje mu reke do pocalowania, a sam caluje synowca w czolo (Ksiega I: Gospodarstwo);
-porzadek uzasadnienia za stolem oraz kolejnosc podawania potraw (Ksiega I : Gospodarstwo);
- grzybobranie i polowanie - wiejskie rozrywki (Ksiega III: Umizgi, Ksiega IV: Dyplomatyka i Lowy);
-obyczaje szlachty zasciankowej, np. nadawanie imion i przydomki (Ksiega VI: Zascianek);
-staropolski "obyczaj" zjazdu jako metoda rozwiazania sasiedzkich nieporozumien (Ksiega VIII: Zjazd);
- czarna polewka jako symboliczna odmowa reki panny (Ksiega X: Emigracja. Jacek);
- obyczaj zareczyn (oczywiscie , Zosia wystapil w litewskim stroju narodowym), obraz uczty staropolskiej, porzadek poloneza - prawidlowa kolejnosc i dobor par (Ksiega XII: Kochajmy sie).
Opisy tradycji i zwyczajow to jedna z najwaznoejszych warstw Pana Tadeusza. Mickiewiczowi zalezalo na ich przedstawieniu, bo wierzyl, ze polskosc nie zginie, dopoki one beda pielegnowane. Zwroc uwage na role Sedziego, seniora rodu, w ich podtrzymaniu.
"Tym ladem (...) domy o narody slyna, /
Z jego upadkiem domy i nagrody gina."
(Ksiega I: Gospodarstwo)
5. Kto jest bohaterem Tadeusza?
a) Tadeusz Soplica
Dlaczego nie? - Nie jest to postac zbyt interesujaca. Ma malo cech indywidualnych. Tak naprawde jest reprezentantem calego stanu szlacheckiego, ma cechy tej grupy spolecznej: rozsadny, uczciwy, poczciwy patriota ...
b) Jacek Soplica
Dlaczego nie? - Bohater romantyczny, dla odmiany najwiekszej indywidualnosc. Jego dzieje sie sa juz jednak przeszloscia, dawna historia przytoczona dla wyjasnienia wypadkow.
c) Najwazniejszy bohater eposu to bohater zbiorowy - szlachta polska poczatku wieku XIX. Umieszczenie w tytule imienia mlodego Tadeusza jest zwodnicze.
6. Kim byl Tadeusz? Jak oceniasz bohatera?
Mlody szlachcic - pan Tadeusz - powrocil do domu ze szkol w Wilmnie. Byl synem Soplicy i ubogiej dziewczyny, z ktora Jacek ozenil sie, zeby zapomnic o ukochanej Ewie. Na chrzcie otrzymal imie na czesc Tadeusza Kosciuszki. Wychowal sie w Soplicowie, w doum stryja, przekonany, ze jego rodzice nie zyja. W momencie rozpoczecie akcji utworu Tadeusza mial okolo 20 lat.
Tadeusz byl mlodym, przystojnym mezczyzna, ktory niewiele wiedzial o zyciu. Do nauki nie przykladal sie zbyt pilnie - byl skrepowany , kiedy Telimena zbyt wnikliwie wypytywala go o lektury i opowiadala o malarstwie. Chlopak wolal rzemioslo zolnierskie.
Tadeusz zakochal sie w Zosi, choc przez chwile dal sie zwiesc urokowi Telimeny. Te milosne perypetie ukazal go jako niedoswiadczonego, troche plachliwego mlodzienca, ktory nie potrafil podjac stanowczej decyzji (uciekl przed kobietami do wojska). Tadeusza powrocil do Soplicowa po raz drugi z wojskami Dabrowskiego. Zmienil sie, wydoroslal. Jako nowy dziedzinc we dworzec wprowadzil nowe zasady (uwlaszczenie chlopow).
7. Kim jest postac wypowiadajaca slowa inwokacji?
Narrator jest Litwinem, ktory stracil ojczyzne i bardzo teskni. Dlatego opisuje jej uroki i spisuje swoje wspomnienia z nia zwiazane. Mozna go utozsamic z autorem, o czym swiadcza elementy autobiograficzne w poemacie (np. mickiewicz rzeczywiscie widzial przechodzace przez Litwe w 1812 r. wojska napoleonskie).
8. W jakich rolach ukazana zostala w poczatkowym fragmencie poematu postac Matki Boskiej?
Jedna z apostrof inwokacji jest skierowana so Matki Boskiej. Tak jak mlody Adam zostal ofiarowany najswietszej Pannie, dzieki czemu odzyzskal sily i zdrowie (Mickiewicz wypadl przez okno i stracil przytomnosc; po raz drugi zostal uratowany, kiedy topil sie w niemnie), tak teraz emigranci, dzieki jej wstawiennictwu, beda mogli powrocic do kraju. Narrator prosi Matke Boska rowniez o pomoc i natchnie przy pisaniu poematu.
9. Czy Jacka Soplice mozna nazwac bohaterem romantycznym?
Jacek Soplica to nietypowa bohater romantyczny. Tylko czesc jego zyciorysu pasuje do schematu.
10. Tresc muzyki granej przez Jankiela wyraza dramatyczne dzieje Polakow w latach 1791-1812. Wymien wazne wydarzenia historyczne, ktore pojawiaja sie w "Koncercie Jankiela".
a) Konstytucja 3 maja (1791 r.)
uchwala na zostala przez polskich patriotow na Sejmie Czteroletnim. Miala ograniczyc wplywy magnaterii na polityke panstwa , a dopuscic do glosu i rzadow pozostale stany.
b) Konfederacja targowica (1792r.)
Czarna karta w historii Polski. Zawiazali je magnaci , ktorym nie podobaly sie reformy Sejmu Czteroletniego i postanowienia Konstytucji 3 maja. Poprosili oni o pomoc w zaprowadzeniu porzadku w Polsce caryce Katarzyne II. Ona chetnie skorzystala z okazji i wkrotce wybuchla wojna Polski z Rozji. Wojne wygrali Rosjanie, a Polske znowu podzielono (II rozbior - 1793 r.).
c) Rzez Pragi (listopad 1794 r.)
Okrutny szturm na prawobrzezba Warszawe przez wojska rosyjcskie pod koniec postawnia kosciuszkowskiego.
d) Tulaczka zolnierzy polskich i powolanie Legionow Polskich we Wloszech
Po I i II rozbiorze z zolnierzy, ktorzy nie chcieli sluzyc zaborcom, z uciekinierow po upadku powstania kosciuszkowskiego z, za zgoda napoleona , powstaly Polskie Legiony we Wloszech. Na ich czele stanal Jan Henryk Dabrowski.
e) marsz Napoleon na Moskwe (1812)
Odegranie Mazurka Dabrowskieggo (Piesni Legionow Polskich we Wloszech), ktory stawil obecnego wsrod gosci generala Dabrowskiego.
11. Opis "kraju lat dzieciennych". W czym dostrzegasz nawiazania do mitu arkadyjskiego? Dlaczego Mickiewicz idealizuje przeszlosc?
Epilog rozpoczyna sie slynnym wersem: O tym ze dumac na parskim bruku ... i jest lirycznym monologiem samotnego poety, emigranta teskniacego za ojczyzna. Mickiewicz przebywal na emigracji w Paryzu i byl bardzo rozczarowanym zyciem polskiej emigracji). wieszcz zle sie czul w miescie, gdzie nikt nie rozumial jego ojczysta jezyka, nie znal historii jego rodzinnego kraju. Szarej , smutnej, emigracyjnej spolecznosci zaproponowal wiec wyprawe do sielankowego kraju lat dziecinnych . Tutaj kazdy mogl odnalezc czastke siebie.
Adam Mickiewicz dla "pokrzepienia serc" emigracyjnych tulaczy pozbawionych ojczyzny wykreowal obraz Soplicowa - miejsca, ktore zostalo usytuowane w ukochanej Litwie. To nie tylko urokliwy zakatek i tlo wydarzen, ale przede wszystkim prawdziwa enklawa polsksci. mickiewicz przywolal w tym celu bliskie wszystkim znaki:
-miejsca bliskie sercu (to rodzinne strony poety, dwore szlachecki, "pola malowanie zbozem rozmaitem"),
- elementy krajobrazu "kraj lat dziecinnych" (piekna przyroda, harmonia i lad tu panujace, najlepsza zwierzyna),
- wartosci moralne przepisywane krainie , "w ktorej jest troche szczescia dla Polaka" (przede wszystkim duma i patriotyzm, kult Matki Boskiej Ostrobramskiej, gospodarz domu jako straznik kultury narodowej i szlacheckiej, staropolska goscinnosc i tradycyjna biesiadna).
12. Czy Pan Tadeusz jest eposem?
a) epos starozytny - Illiada , Odyseja
-Gatunek epicki, ale laczacy w sobie elementy liryczne, epickie i dramatyczne. Rozbudowany utwor zazwyczaj wierszowany.
- Narrator opowiada o losach narodu (plemienia, grupy) i jego bohaterskich przedstawicieli. Przedstawia dzieje bohaterow na tle wydarzen historycznych, przelomowych dla danej spolecznosci.
-Epos rozpoczyna sie inwokacja , czyli bezposrednim zwrotem do muzy z prosba o natchnienie.
- Porownania homeryckie, czyli takie, w ktorych drugi czlon jest bardzo rozbudowany, tak ze staje sie samodzielnym obrazem.
-Realizm szczegolu - czyli metoda opisawania rzeczy z wielka dokladnoscia.
-Epizodycznosc akcji. homer wprowadza epizody, ktory rozszerzaja akcje i wprowadzaja do niej niespodziewane elementy.
-Retardacja - czyli obecnosc takich partii utworu, ktore "zatrzymuja" akcje, opozniaja nastepne wydarzenia, poglebiajac ciekawosc czytelnika.
- Narrator - jest w przewazajacej czesci trzeciosobowy, zdystansowany, wszystkowiedzacy, przedstawia odbiorcy osoby i wydarzenia. Ten narrator nie komuntuje wydarzen, ale je opisuje. stara sie byc obiektywny. Swojeuczucia ujawnia tylko w inwokacji.
-Bohater zbiorowy. Bohaterowie eposu sa idealizowani. Niestraszne sa im zadne przygody, zadne niebezpieczenstwa.
-Styl utworu jest podniosly i uroczysty, chwilami patetyczny.
-Dwie plaszczyzny wydarzen - realistyczna i fantastyczna. Pojawia sie motywy basniowe, wedrowki wsrod osobliwych ludow, niebezpiecznych potworow. Losom bohatera towarzysza bogowie.
b) epopeja narodowa (epopeja szlachecka) - Pan Tadeusz
- Pan Tadeusz to utwor wierszowany, robudowany, pisany trzynastozgloskowcem ze sredniowka po siodmej sylabie i z przerzutniami.
Laczy w sobie elementy epickie (opisy przyrody, charakterystki postaci, relakcje z przebiegu wydarzen), dramatyczne 9klotnia w zascianku, spowiedz Jacka Soplicy) i luryczne (inwokacja, Epilog).
- W Panu Tadeuszu tym wydarzeniem jest przemarsz wojsk Napoleona przez Europe. Postacie to Soplicowie, horeszkowie i cala spolecznosc litewskiej prowincji.
-Ktos nie zna apostrofy: "Litwo, ojczyzno moja". Poeta zwraca sie do odleglej ojczyzny i Matki Boskiej, proszac o pomoc w tworzeniu dziela.
-Sa obecne w eposie Mickiewicza w opisach przyrody , drzew, burzy czy sadu.
- tak opisywane sa: slynny serwis rodowy, stroj zareczonowy Zosi, rodzaje grzybow i drzew litewskich itd.
- Wiele jest w Panu Tadeuszu epizodow - spor Rejenta i Asesora o psy, gra Jankiela - nie stanowia przeciez glownej osi wydarzen, a spelniaja wazna role w utworze.
- Mickiewicz dosc czesto stosuje ten chwyt ,, aby zaciekawic czytelnikow. Wazna w tym przypadku role spelniaja opisy.
- trzecioosobowy narrator dominuje w poemacie mickiewicza. Zauwazyc tez mozna obecnosc jeszcze jednego narratora - glosu, ktory wyraza opinie lub poglady ogolu, nie wszystko wie do konca, czesto przedstawia domysly, uzywa slow: podobno, mowiono - tak jak w przypadku opowiesci o Ksiedzu Robaku. Ten narrator nie kryje swoich uczuc, identyfikuje sie z bohaterami.
-To spolecznosc szlachecka jest glownym bohaterem eposu mickiewicza. Mimo pokazania licznych wad i przywar portret szlachty nakreslony w Panu Tadeuszu jest jednak sielankowy.
-Temat, (ojczyzna, tradycja itp.) i sposob jego ujecia (patos) spawily, ze Pana Tadeusza bardzo czesto okresla sie mianem epopei narodowej.
-Bogowie nie wtracaja sie tu w losy bohaterow, nie ma potworow, ale przygody na przyklad Jacka Soplicy sa czasem jak z basni czy bajki.
13. Gospodarz na przykladzie Sedziego:
- byl gospodarny, zaradny
- w jego domu panowaly lad i porzadek
-byl goscinny, prowadzil dom otwarty dla wszystkich
-przestrzegal starych, dobrych obyczajow
-darzono go ogromnym szacunkiem
-byl uczciwy
14. Charakterystyczne elementy szlacheckiego dworu (opis)
Soplicowo - byla to typowa szlachecka siedziba. Znajdowalo sie na niewielkim podgorku, wsrod drzew, niedaleko strumienia, budynek mial drewnianie, pobielane sciany dworku, a z tylu miescily sie zbudowania gospodarcze. Zylo sie tu spokojnie i dostatnio, w poszanowaniu tradycji i obyczajow. Mnostwo tu bylo pamiatek z przeszlosci, np. portrety zasluzonych dla Polski postaci: Tadeusza Kosciuszki, Tadeusza Rejtana, Jakuba Jasinskiego; zegar kurantowy, ktory gral "Mazurka Dabrowskiego"
15. Opis dworku szlacheckiego w Soplicowa z Pana Tadeusza
"Śród takich pól przed laty, nad brzegiem ruczaju,
Na pagórku niewielkim, we brzozowym gaju,
Stał dwór szlachecki, z drzewa, lecz podmurowany;
Świeciły się z daleka pobielane ściany,
Tym bielsze, że odbite od ciemnej zieleni
Topoli, co go bronią od wiatrów jesieni."
Ten opis dworu w Soplicowei, znany dobrze z I księgi Pana Tadeusza, na długo ukształtował wyobrażenie polskich czytelników i widzów o dworku szlacheckim.
Soplicowo, co ważne, znajduje się na Litwie, na Kresach, czyli w polskiej arkadii, idealizowanym kraju lat dziecinnych Adama Mickiewicza i bohatera epopei - Tadeusza.
Pięknie położony (nza pagórku, w gaju, w pobliżu rzeki, w otoczeniu żyznych pół), wygląda dworek Sędziego Soplicy pięknie i solidnie. Wydaje się bezpieczny i uroczy. Okładające go drzewo (topole) bronią go od wiatrów. Wybudowany z drewna, pięknie sprawia, że wydaje się solidny. Pobielane ściany nadają mu wyglądu skromengo, ale zadbanego. Dworek spolicowski to budynek czysty, porządny ("dom mieszkalny niewielki, lecz zewsząd chędogi").
Również otoczenie zdradza dobrego gospodarza: dworek otaczają budynki gospodarskie, porządnie utrzymane i wypełnione zapasami zboża:
"I stodołę miał wielką, i przy niej trzy stogi
Użątku, co pod strzechą zmieścić się nie może;
Widać, ze okolica obfita we zboże"
Pola zyzne, czarnoziemne, są tak wspaniale uprawiane i rozplanowane, że przypominają ogrodowe grządki.
W kurnikach przekarmiony drób, dopóki nie wyrżnie go Sak Dobrzyński, świadczy o talentach gospodarskich zajmującej się ptactwem Zosi.
Wrażenie spokoju i zasobności, dostatku, ale nie zbytku towarzyszy każdemu, kto przyjrzy się domowi w Soplicowie i jego otoczeniu.
Uderza też gościnność i dobra organizacja: konie każdego gościa natychmiast zostają zauważone i odprowadzone do stajni, a tam hojnie nakarmione (tak jest np. z końmi powracającego do domu ze szkół Tadeusza).
Dobrą organizację zdradza też porządek posiłków (jedynie w czasie śniadań panuje lekki rozgardiasz), porządek spacerów (goście powracają z pola w określonej kolejności), rozmieszczenie gości przy stole. Gospodarz nie kryje wcale, że sam nadzoruje niektóre prace, nawet pojenie bydła, gdyż "oko pańskie konia tuczy".
Sędzia dba w swym domu o oddawanie należnego szacunku ludziom ze względu na wiek, stan czy urząd. Mimo iż nie gardzi urzędami, szanuje też najbiedniejszych włościan i nie wzbogaca gospodarstwa ich kosztem.
Dom, praktycznie urządzony i dobrze funkcjonujący, mimo całej swej praktyczności, wydaje się piękny: uuderza białością i czystością, ma ganek, zapewne z kolumienkami, a z okien roztacza się widok na ogró pełen kwiatów. Wejdźmy do środka ...
Dworek wewnątrz, podobnie jak z zewnątrz, sprawia wrażenie dostatniego, ale nie zbytkowanego. nie ma nowoczesnych mebli, są stare sprzęty, które Tadeusz powracający do domu ze szkół pamięta jeszcze z dzieciństwa. Dom nie jest urządzony według nowej mody, bo Sędzia unika nowinek z Zachodu i obcych obyczajów, szanuje ojczyste.
Wnętrze zdradza gospodarza patriotę: na ścianach wiszą portrety Tadeusza Kościuszki - przywódcy insurekcji i Rejtana - posła, który protestował w sejmie przeciwko rozbiorom Polski.
Nawet stary, szafowy zegar kurantowy, stojący przy wejściu do alkowy gra charakterystyczną melodię - Mazurka Dąbrowskiego.
Jeden z mieszkańców Dobrzyna, zaścianka znajdującego się w pobliżu Soplicowa, Bartek Prusak określa dworek w Soplicowie jako "centrum polszczyzny ;/ Tam się człowiek napije, nadysze Ojczyzny."
W Soplicoweie mieszkają Sędzia wraz ze służbą i od pewnego czasu jego daleko krewna, Telimena z podopieczną Zosią. Powraca niegdyś mieszkający tu Tadeusz, syn Jacka soplicy, wychowany w tymże domu stryja.
Przy stole zasiadają, prócz rodziny, także przyjaciele domu i stacjonujący w pobliżu rosyjski kapitan Ryków oraz ksiądz z sąsiedniego klasztoru (bernardyn Robak, który potem okazuje się ukrywającym się pod mnisim kapturem bratem Sędziego, Jackiem).
Podaje się w Spolicowie pyszne domowe potrawy i pyszną kawę (z domową śmietanką), do której przygotowania jest zatrudniona specjalnie osoba, tzw. kawiarka.
Posiłki odbywają się w określonym porzadku i punktualnie, nadzorujący ich organizację Protazy ustala miejsce i charakter posiłków z gospodarzzem, gdy kilka razy tego nie czyni (i przenosi stoły o zamku), wynikają nieporozumienia.
To z Soplizowa wyruszaja myśliwi na łowy. Wreszcie tu - odbywa się powitanie wojsk polskich i stacjonujące część dowodców, żółnierzy.
Soplicowo, za sprawą Wojskiego i wynajętych przez niego kucharzy, godnie przyjmuje wodzów wojsk polskich walczących iu boku Napoleona. wspaniałe polskie potrawy i zadziwiający gości serwis przyczyniają się do świetności Soplicowa.
I choć część uroczystości (uczta) obywa się w zamku, to dom Sędziego odpowiada za to wystawne przyjęcie. I nadaje ton okolicy. A ton to patriotyczny , gościnny, polski ...
Gdybyśmy mieli najkrócej opisać soplicowski dworek, powiedzielibyśmy: zasobne, piękne, sielankowe miejsce, arkadia, ostoja polskości i szlacheckości ...
-dom polski "centrum polszczyzny" polska arkadia mała ojczyzna silankowe miejsce
Skojarz dwór w Soplicowie z dworkami z":
-Nad Niemnem (powieść Orzeszkowej)
-Potp (powieśc sienkiewicza)
-Nocy i dni (powieść Dąbrowskiej)
-Ferdydurke (powieść Gombrowicza)
-Panien z Wilka (opwiadanie Iwaszkiewicza)
a) Przepis na opis
Co uwzględniać w opisie budynku:
-położenie geograficzne
-wygląd zewnętrzny
-otoczenie budynku
-urządzenie wnętrza
Można zapytać także o:
-domowników i gości
-zazwyczaje panujące w danym domu
-podsumować jego wygląd, charakter
b) Co jest charakterystyczne
Dominują przymiotniki, przysłówki opisujące wygląd i charakter budynków i wnętrz:
Bezpieczny, porządny, czysty, uroczy, solidny
Pięknie położony
Wygląda solidnie
Dodatkowym atutem wypracowania może być refleksja nad charakterem budynku, upodobaniiami . domowników czy opisanie naszych wrażeń towarzyszących jego oglądaniu:
Pięknie wtapia się w naturę
Wydaje się solidny
Stwarza poczucie bezpieczyństwa
Wnętrze zdradza gospodarza patriotę
c) o Soplicowie
To dworek szlachecki, wyidealizowany, piękny, sielankowy.
Ostoja polskości i patryiotyzmu.
Polska arkadia, umiejscowiona, co ważne, na Kresach, na Litwie (do motywu sielankowych Kresów powrócą też pisarze XX wieku: Tadeusz Konwicki, Czesław Miłosz, Melchiro Wańkowicz).
d) Cytaty
"Brama na wciżą otwarta przechodniom ogłasza,
Że gościnna, i wszystkich w gościnę zaprasza."
(gościnność
"Już konie w stajnie wzięto, już im hojnie dano,
Jako w porządnym domu, i obrok, i siano."
(dobra organizacja)
"Sędzia, choć utrudzony, chociaż w gronie gości,
Nie uchybił gospodarskiej, ważnej powinności,
Udał się sam ku studni; najlepiej z wieczora
Gospodarz widzi, w jakim stanie jest obora;
Dozoru tego nigdy sługom nie poruczy,
Bo Sędzia wie, że oko pańskie konia tuczy."
(pstawa gospodarza)
"Przynajmniej tam skorzystał, że mi w moim domu
Nikt nigdy nie zrzuci, bym uchybił komu
W uczciwości, w grzeczności"
(sędzia o obyczajach w Soplicowie)
a) Czas akcji
lata 1811-1812, czyli burzliwe lata epoki napoleonskiej, a dokladniej czas przygotowan Napoleona do wojny z Rosja. Ale tak naprawde akcja obejmuje tylko 7 dni - od piatkowego popoludnia do wtorku latem 1811 r. oraz dwa wiosenne dni roku 1812. Reszta wydarzen, ktore poznajemy, to wspomnienia bohaterow.
b) Miejsce akcji
Litwa, dwor Soplicow i zamek Horeszkow oraz, tuz obok , zascianek dobrzanski i karczma Jankiela. Sa to okolice Nowogrodka - rodzinne strony Mickiewicza.
c) Glowne postacie
gospodarz dworu - Sedzia Soplica, skromny Ksiedz Robak, wierny sluga Protazy i goscie mieszkajacy we dworze, w tym elegantka Telimena i bedaca pod jej opieka Zosia. Do dworku przybywa bratanek Sedziego - tytulowy pan Tadeusz. Zamek Horeszkow pilnuje stary klucznik Gerwazy, ktory usiluje zarazic nienawiscia do Soplicow i zadza zemsty Hrabiego.
2. W jakich okolicznosciach powstal poemat Mickiewicza? Wskaz przyczyny napisanie dziela.
Odpowiedz na to pytanie mozna znalezc w biografi poety i w inwokacji (Ksiega I: Gospodarstwo). Wiadomo, ze plan napisania "Pana Tadeusza" pojawil sie w czasie pobytu Adama Mickiewicza w Wielkopolsce, w Poznanskiem , gdy dotarl tam na krotko przed zakonczeniem powstania listopadowego. Epopeja zostala jednak napisana juz na emigracji w Paryzu w latach 1832-1834.
Dlaczego Mickiewicz napisal swoje dzielo? Przyczyn bylo wiele:
-Wielka tesknota za krajem dziecinstwa - Litwa.
-Pragnienia kampanii napoleonskiej, kiedy to Polscy zerwali sie, by z pomoca Napolona odzyskac wolnosc. Poeta wierzyl, ze przypomnienie tych wydarzen obudzi w krajanach nadzieje i pragnienie walki o dzyskanie niepodleglosci rowniez teraz.
-Utrwalenie i rozslawienie obyczajow, zycia wiejskiego, idealow Polski szlacheckiej (dawnej swietnosci) - bo polskosc nie zaginie, dopoki beda kultywowane polskie tradycyjne i obyczaje. W ten sposob poeta chcial podniesc na duchu rodakow, ktorzy tak jak on zyli w obcym dla siebie srodowisku.
3. Zawartosc tresciowa Pana Tedusza
Akcja organizuja trzy rownolegle watki:
a) Dzialanosc konspiracyjna Ksiedza Robaka.
Ksiadz Robak usilowal przygotowac powstanie na Litwie wspomagaja Napoleona , ktory zmierzal ze swoimi wojslkami do Rosji. Plany pokrzyzowal mu zjazd zorganizowany przez hrabiego i Klucznika. Podbuntowana szlachta z Dobrzyna najchala dwor, a zwasnione strony pogodzil dopiero wrog trzeci - batalion rosyjski. Gdy wkroczyl do Soplicowa armia Napoleona, podczas uczty nastapily zareczyny Zosi i Tadeusza.
b) Milosne perypertie Tadeusza.
Mlody szlachcic zaraz po powrocie natknal sie na panne Zofie i od razu zakochal sie w niej . niestety, pozniej pomylil dziewczyne z Telimeny, ktora zreszta kokietowal mlodzienca. W pewnym momencie wszystko sie poplatalo: Hrabia zalecal sie do Zosi, a Tadeusz do Telimeny. Na szczescie sprawa sie wyjasnila i nastapil zareczyny Zosi i Tadeusza, Telimey i Rejenta.
c) Spor a zamek Horeszkow.
Zostal on przekazany Soplicom , ale roscil sobie do niego prawarowniez Hrabia - potomek Horeszkow. Toczyl sie proces. Hrabia, znudzony , juz chcial zawrzec porozumienie, gdy Gerwazy swoim opowiedaniem o dziejach tej siedziby rodowej obudzil w nim wole walki i chec posiadania pieknego zamku z bogata i krwawa przeszloscia. Zamek stal sie przyczyna zajazdu. Sprawa zakonczyla sie wraz z malzenstwem potomkow obu rodzin: Zosi i Tadeusza.
4. Jakie zwyczaje i tradycje byly pielegnowane w szalcheckim dworze Soplicow? Po co Mickiewicz je opisal?
W Panu Tadeusza mnostwo jest opisow zajec gospodarskich, polowania, zjazdu, uczt, sejmikow i wiele obyczajow anegdot. Warto zwrocic uwage na:
- porzadek ustanowienia gosci na spacerze (Ksiega I: Gospodarstwo);
-staropolskie powitanie Sedziego z bratankiem - Sedzia podaje mu reke do pocalowania, a sam caluje synowca w czolo (Ksiega I: Gospodarstwo);
-porzadek uzasadnienia za stolem oraz kolejnosc podawania potraw (Ksiega I : Gospodarstwo);
- grzybobranie i polowanie - wiejskie rozrywki (Ksiega III: Umizgi, Ksiega IV: Dyplomatyka i Lowy);
-obyczaje szlachty zasciankowej, np. nadawanie imion i przydomki (Ksiega VI: Zascianek);
-staropolski "obyczaj" zjazdu jako metoda rozwiazania sasiedzkich nieporozumien (Ksiega VIII: Zjazd);
- czarna polewka jako symboliczna odmowa reki panny (Ksiega X: Emigracja. Jacek);
- obyczaj zareczyn (oczywiscie , Zosia wystapil w litewskim stroju narodowym), obraz uczty staropolskiej, porzadek poloneza - prawidlowa kolejnosc i dobor par (Ksiega XII: Kochajmy sie).
Opisy tradycji i zwyczajow to jedna z najwaznoejszych warstw Pana Tadeusza. Mickiewiczowi zalezalo na ich przedstawieniu, bo wierzyl, ze polskosc nie zginie, dopoki one beda pielegnowane. Zwroc uwage na role Sedziego, seniora rodu, w ich podtrzymaniu.
"Tym ladem (...) domy o narody slyna, /
Z jego upadkiem domy i nagrody gina."
(Ksiega I: Gospodarstwo)
5. Kto jest bohaterem Tadeusza?
a) Tadeusz Soplica
Dlaczego nie? - Nie jest to postac zbyt interesujaca. Ma malo cech indywidualnych. Tak naprawde jest reprezentantem calego stanu szlacheckiego, ma cechy tej grupy spolecznej: rozsadny, uczciwy, poczciwy patriota ...
b) Jacek Soplica
Dlaczego nie? - Bohater romantyczny, dla odmiany najwiekszej indywidualnosc. Jego dzieje sie sa juz jednak przeszloscia, dawna historia przytoczona dla wyjasnienia wypadkow.
c) Najwazniejszy bohater eposu to bohater zbiorowy - szlachta polska poczatku wieku XIX. Umieszczenie w tytule imienia mlodego Tadeusza jest zwodnicze.
6. Kim byl Tadeusz? Jak oceniasz bohatera?
Mlody szlachcic - pan Tadeusz - powrocil do domu ze szkol w Wilmnie. Byl synem Soplicy i ubogiej dziewczyny, z ktora Jacek ozenil sie, zeby zapomnic o ukochanej Ewie. Na chrzcie otrzymal imie na czesc Tadeusza Kosciuszki. Wychowal sie w Soplicowie, w doum stryja, przekonany, ze jego rodzice nie zyja. W momencie rozpoczecie akcji utworu Tadeusza mial okolo 20 lat.
Tadeusz byl mlodym, przystojnym mezczyzna, ktory niewiele wiedzial o zyciu. Do nauki nie przykladal sie zbyt pilnie - byl skrepowany , kiedy Telimena zbyt wnikliwie wypytywala go o lektury i opowiadala o malarstwie. Chlopak wolal rzemioslo zolnierskie.
Tadeusz zakochal sie w Zosi, choc przez chwile dal sie zwiesc urokowi Telimeny. Te milosne perypetie ukazal go jako niedoswiadczonego, troche plachliwego mlodzienca, ktory nie potrafil podjac stanowczej decyzji (uciekl przed kobietami do wojska). Tadeusza powrocil do Soplicowa po raz drugi z wojskami Dabrowskiego. Zmienil sie, wydoroslal. Jako nowy dziedzinc we dworzec wprowadzil nowe zasady (uwlaszczenie chlopow).
7. Kim jest postac wypowiadajaca slowa inwokacji?
Narrator jest Litwinem, ktory stracil ojczyzne i bardzo teskni. Dlatego opisuje jej uroki i spisuje swoje wspomnienia z nia zwiazane. Mozna go utozsamic z autorem, o czym swiadcza elementy autobiograficzne w poemacie (np. mickiewicz rzeczywiscie widzial przechodzace przez Litwe w 1812 r. wojska napoleonskie).
8. W jakich rolach ukazana zostala w poczatkowym fragmencie poematu postac Matki Boskiej?
Jedna z apostrof inwokacji jest skierowana so Matki Boskiej. Tak jak mlody Adam zostal ofiarowany najswietszej Pannie, dzieki czemu odzyzskal sily i zdrowie (Mickiewicz wypadl przez okno i stracil przytomnosc; po raz drugi zostal uratowany, kiedy topil sie w niemnie), tak teraz emigranci, dzieki jej wstawiennictwu, beda mogli powrocic do kraju. Narrator prosi Matke Boska rowniez o pomoc i natchnie przy pisaniu poematu.
9. Czy Jacka Soplice mozna nazwac bohaterem romantycznym?
Jacek Soplica to nietypowa bohater romantyczny. Tylko czesc jego zyciorysu pasuje do schematu.
10. Tresc muzyki granej przez Jankiela wyraza dramatyczne dzieje Polakow w latach 1791-1812. Wymien wazne wydarzenia historyczne, ktore pojawiaja sie w "Koncercie Jankiela".
a) Konstytucja 3 maja (1791 r.)
uchwala na zostala przez polskich patriotow na Sejmie Czteroletnim. Miala ograniczyc wplywy magnaterii na polityke panstwa , a dopuscic do glosu i rzadow pozostale stany.
b) Konfederacja targowica (1792r.)
Czarna karta w historii Polski. Zawiazali je magnaci , ktorym nie podobaly sie reformy Sejmu Czteroletniego i postanowienia Konstytucji 3 maja. Poprosili oni o pomoc w zaprowadzeniu porzadku w Polsce caryce Katarzyne II. Ona chetnie skorzystala z okazji i wkrotce wybuchla wojna Polski z Rozji. Wojne wygrali Rosjanie, a Polske znowu podzielono (II rozbior - 1793 r.).
c) Rzez Pragi (listopad 1794 r.)
Okrutny szturm na prawobrzezba Warszawe przez wojska rosyjcskie pod koniec postawnia kosciuszkowskiego.
d) Tulaczka zolnierzy polskich i powolanie Legionow Polskich we Wloszech
Po I i II rozbiorze z zolnierzy, ktorzy nie chcieli sluzyc zaborcom, z uciekinierow po upadku powstania kosciuszkowskiego z, za zgoda napoleona , powstaly Polskie Legiony we Wloszech. Na ich czele stanal Jan Henryk Dabrowski.
e) marsz Napoleon na Moskwe (1812)
Odegranie Mazurka Dabrowskieggo (Piesni Legionow Polskich we Wloszech), ktory stawil obecnego wsrod gosci generala Dabrowskiego.
11. Opis "kraju lat dzieciennych". W czym dostrzegasz nawiazania do mitu arkadyjskiego? Dlaczego Mickiewicz idealizuje przeszlosc?
Epilog rozpoczyna sie slynnym wersem: O tym ze dumac na parskim bruku ... i jest lirycznym monologiem samotnego poety, emigranta teskniacego za ojczyzna. Mickiewicz przebywal na emigracji w Paryzu i byl bardzo rozczarowanym zyciem polskiej emigracji). wieszcz zle sie czul w miescie, gdzie nikt nie rozumial jego ojczysta jezyka, nie znal historii jego rodzinnego kraju. Szarej , smutnej, emigracyjnej spolecznosci zaproponowal wiec wyprawe do sielankowego kraju lat dziecinnych . Tutaj kazdy mogl odnalezc czastke siebie.
Adam Mickiewicz dla "pokrzepienia serc" emigracyjnych tulaczy pozbawionych ojczyzny wykreowal obraz Soplicowa - miejsca, ktore zostalo usytuowane w ukochanej Litwie. To nie tylko urokliwy zakatek i tlo wydarzen, ale przede wszystkim prawdziwa enklawa polsksci. mickiewicz przywolal w tym celu bliskie wszystkim znaki:
-miejsca bliskie sercu (to rodzinne strony poety, dwore szlachecki, "pola malowanie zbozem rozmaitem"),
- elementy krajobrazu "kraj lat dziecinnych" (piekna przyroda, harmonia i lad tu panujace, najlepsza zwierzyna),
- wartosci moralne przepisywane krainie , "w ktorej jest troche szczescia dla Polaka" (przede wszystkim duma i patriotyzm, kult Matki Boskiej Ostrobramskiej, gospodarz domu jako straznik kultury narodowej i szlacheckiej, staropolska goscinnosc i tradycyjna biesiadna).
12. Czy Pan Tadeusz jest eposem?
a) epos starozytny - Illiada , Odyseja
-Gatunek epicki, ale laczacy w sobie elementy liryczne, epickie i dramatyczne. Rozbudowany utwor zazwyczaj wierszowany.
- Narrator opowiada o losach narodu (plemienia, grupy) i jego bohaterskich przedstawicieli. Przedstawia dzieje bohaterow na tle wydarzen historycznych, przelomowych dla danej spolecznosci.
-Epos rozpoczyna sie inwokacja , czyli bezposrednim zwrotem do muzy z prosba o natchnienie.
- Porownania homeryckie, czyli takie, w ktorych drugi czlon jest bardzo rozbudowany, tak ze staje sie samodzielnym obrazem.
-Realizm szczegolu - czyli metoda opisawania rzeczy z wielka dokladnoscia.
-Epizodycznosc akcji. homer wprowadza epizody, ktory rozszerzaja akcje i wprowadzaja do niej niespodziewane elementy.
-Retardacja - czyli obecnosc takich partii utworu, ktore "zatrzymuja" akcje, opozniaja nastepne wydarzenia, poglebiajac ciekawosc czytelnika.
- Narrator - jest w przewazajacej czesci trzeciosobowy, zdystansowany, wszystkowiedzacy, przedstawia odbiorcy osoby i wydarzenia. Ten narrator nie komuntuje wydarzen, ale je opisuje. stara sie byc obiektywny. Swojeuczucia ujawnia tylko w inwokacji.
-Bohater zbiorowy. Bohaterowie eposu sa idealizowani. Niestraszne sa im zadne przygody, zadne niebezpieczenstwa.
-Styl utworu jest podniosly i uroczysty, chwilami patetyczny.
-Dwie plaszczyzny wydarzen - realistyczna i fantastyczna. Pojawia sie motywy basniowe, wedrowki wsrod osobliwych ludow, niebezpiecznych potworow. Losom bohatera towarzysza bogowie.
b) epopeja narodowa (epopeja szlachecka) - Pan Tadeusz
- Pan Tadeusz to utwor wierszowany, robudowany, pisany trzynastozgloskowcem ze sredniowka po siodmej sylabie i z przerzutniami.
Laczy w sobie elementy epickie (opisy przyrody, charakterystki postaci, relakcje z przebiegu wydarzen), dramatyczne 9klotnia w zascianku, spowiedz Jacka Soplicy) i luryczne (inwokacja, Epilog).
- W Panu Tadeuszu tym wydarzeniem jest przemarsz wojsk Napoleona przez Europe. Postacie to Soplicowie, horeszkowie i cala spolecznosc litewskiej prowincji.
-Ktos nie zna apostrofy: "Litwo, ojczyzno moja". Poeta zwraca sie do odleglej ojczyzny i Matki Boskiej, proszac o pomoc w tworzeniu dziela.
-Sa obecne w eposie Mickiewicza w opisach przyrody , drzew, burzy czy sadu.
- tak opisywane sa: slynny serwis rodowy, stroj zareczonowy Zosi, rodzaje grzybow i drzew litewskich itd.
- Wiele jest w Panu Tadeuszu epizodow - spor Rejenta i Asesora o psy, gra Jankiela - nie stanowia przeciez glownej osi wydarzen, a spelniaja wazna role w utworze.
- Mickiewicz dosc czesto stosuje ten chwyt ,, aby zaciekawic czytelnikow. Wazna w tym przypadku role spelniaja opisy.
- trzecioosobowy narrator dominuje w poemacie mickiewicza. Zauwazyc tez mozna obecnosc jeszcze jednego narratora - glosu, ktory wyraza opinie lub poglady ogolu, nie wszystko wie do konca, czesto przedstawia domysly, uzywa slow: podobno, mowiono - tak jak w przypadku opowiesci o Ksiedzu Robaku. Ten narrator nie kryje swoich uczuc, identyfikuje sie z bohaterami.
-To spolecznosc szlachecka jest glownym bohaterem eposu mickiewicza. Mimo pokazania licznych wad i przywar portret szlachty nakreslony w Panu Tadeuszu jest jednak sielankowy.
-Temat, (ojczyzna, tradycja itp.) i sposob jego ujecia (patos) spawily, ze Pana Tadeusza bardzo czesto okresla sie mianem epopei narodowej.
-Bogowie nie wtracaja sie tu w losy bohaterow, nie ma potworow, ale przygody na przyklad Jacka Soplicy sa czasem jak z basni czy bajki.
13. Gospodarz na przykladzie Sedziego:
- byl gospodarny, zaradny
- w jego domu panowaly lad i porzadek
-byl goscinny, prowadzil dom otwarty dla wszystkich
-przestrzegal starych, dobrych obyczajow
-darzono go ogromnym szacunkiem
-byl uczciwy
14. Charakterystyczne elementy szlacheckiego dworu (opis)
Soplicowo - byla to typowa szlachecka siedziba. Znajdowalo sie na niewielkim podgorku, wsrod drzew, niedaleko strumienia, budynek mial drewnianie, pobielane sciany dworku, a z tylu miescily sie zbudowania gospodarcze. Zylo sie tu spokojnie i dostatnio, w poszanowaniu tradycji i obyczajow. Mnostwo tu bylo pamiatek z przeszlosci, np. portrety zasluzonych dla Polski postaci: Tadeusza Kosciuszki, Tadeusza Rejtana, Jakuba Jasinskiego; zegar kurantowy, ktory gral "Mazurka Dabrowskiego"
15. Opis dworku szlacheckiego w Soplicowa z Pana Tadeusza
"Śród takich pól przed laty, nad brzegiem ruczaju,
Na pagórku niewielkim, we brzozowym gaju,
Stał dwór szlachecki, z drzewa, lecz podmurowany;
Świeciły się z daleka pobielane ściany,
Tym bielsze, że odbite od ciemnej zieleni
Topoli, co go bronią od wiatrów jesieni."
Ten opis dworu w Soplicowei, znany dobrze z I księgi Pana Tadeusza, na długo ukształtował wyobrażenie polskich czytelników i widzów o dworku szlacheckim.
Soplicowo, co ważne, znajduje się na Litwie, na Kresach, czyli w polskiej arkadii, idealizowanym kraju lat dziecinnych Adama Mickiewicza i bohatera epopei - Tadeusza.
Pięknie położony (nza pagórku, w gaju, w pobliżu rzeki, w otoczeniu żyznych pół), wygląda dworek Sędziego Soplicy pięknie i solidnie. Wydaje się bezpieczny i uroczy. Okładające go drzewo (topole) bronią go od wiatrów. Wybudowany z drewna, pięknie sprawia, że wydaje się solidny. Pobielane ściany nadają mu wyglądu skromengo, ale zadbanego. Dworek spolicowski to budynek czysty, porządny ("dom mieszkalny niewielki, lecz zewsząd chędogi").
Również otoczenie zdradza dobrego gospodarza: dworek otaczają budynki gospodarskie, porządnie utrzymane i wypełnione zapasami zboża:
"I stodołę miał wielką, i przy niej trzy stogi
Użątku, co pod strzechą zmieścić się nie może;
Widać, ze okolica obfita we zboże"
Pola zyzne, czarnoziemne, są tak wspaniale uprawiane i rozplanowane, że przypominają ogrodowe grządki.
W kurnikach przekarmiony drób, dopóki nie wyrżnie go Sak Dobrzyński, świadczy o talentach gospodarskich zajmującej się ptactwem Zosi.
Wrażenie spokoju i zasobności, dostatku, ale nie zbytku towarzyszy każdemu, kto przyjrzy się domowi w Soplicowie i jego otoczeniu.
Uderza też gościnność i dobra organizacja: konie każdego gościa natychmiast zostają zauważone i odprowadzone do stajni, a tam hojnie nakarmione (tak jest np. z końmi powracającego do domu ze szkół Tadeusza).
Dobrą organizację zdradza też porządek posiłków (jedynie w czasie śniadań panuje lekki rozgardiasz), porządek spacerów (goście powracają z pola w określonej kolejności), rozmieszczenie gości przy stole. Gospodarz nie kryje wcale, że sam nadzoruje niektóre prace, nawet pojenie bydła, gdyż "oko pańskie konia tuczy".
Sędzia dba w swym domu o oddawanie należnego szacunku ludziom ze względu na wiek, stan czy urząd. Mimo iż nie gardzi urzędami, szanuje też najbiedniejszych włościan i nie wzbogaca gospodarstwa ich kosztem.
Dom, praktycznie urządzony i dobrze funkcjonujący, mimo całej swej praktyczności, wydaje się piękny: uuderza białością i czystością, ma ganek, zapewne z kolumienkami, a z okien roztacza się widok na ogró pełen kwiatów. Wejdźmy do środka ...
Dworek wewnątrz, podobnie jak z zewnątrz, sprawia wrażenie dostatniego, ale nie zbytkowanego. nie ma nowoczesnych mebli, są stare sprzęty, które Tadeusz powracający do domu ze szkół pamięta jeszcze z dzieciństwa. Dom nie jest urządzony według nowej mody, bo Sędzia unika nowinek z Zachodu i obcych obyczajów, szanuje ojczyste.
Wnętrze zdradza gospodarza patriotę: na ścianach wiszą portrety Tadeusza Kościuszki - przywódcy insurekcji i Rejtana - posła, który protestował w sejmie przeciwko rozbiorom Polski.
Nawet stary, szafowy zegar kurantowy, stojący przy wejściu do alkowy gra charakterystyczną melodię - Mazurka Dąbrowskiego.
Jeden z mieszkańców Dobrzyna, zaścianka znajdującego się w pobliżu Soplicowa, Bartek Prusak określa dworek w Soplicowie jako "centrum polszczyzny ;/ Tam się człowiek napije, nadysze Ojczyzny."
W Soplicoweie mieszkają Sędzia wraz ze służbą i od pewnego czasu jego daleko krewna, Telimena z podopieczną Zosią. Powraca niegdyś mieszkający tu Tadeusz, syn Jacka soplicy, wychowany w tymże domu stryja.
Przy stole zasiadają, prócz rodziny, także przyjaciele domu i stacjonujący w pobliżu rosyjski kapitan Ryków oraz ksiądz z sąsiedniego klasztoru (bernardyn Robak, który potem okazuje się ukrywającym się pod mnisim kapturem bratem Sędziego, Jackiem).
Podaje się w Spolicowie pyszne domowe potrawy i pyszną kawę (z domową śmietanką), do której przygotowania jest zatrudniona specjalnie osoba, tzw. kawiarka.
Posiłki odbywają się w określonym porzadku i punktualnie, nadzorujący ich organizację Protazy ustala miejsce i charakter posiłków z gospodarzzem, gdy kilka razy tego nie czyni (i przenosi stoły o zamku), wynikają nieporozumienia.
To z Soplizowa wyruszaja myśliwi na łowy. Wreszcie tu - odbywa się powitanie wojsk polskich i stacjonujące część dowodców, żółnierzy.
Soplicowo, za sprawą Wojskiego i wynajętych przez niego kucharzy, godnie przyjmuje wodzów wojsk polskich walczących iu boku Napoleona. wspaniałe polskie potrawy i zadziwiający gości serwis przyczyniają się do świetności Soplicowa.
I choć część uroczystości (uczta) obywa się w zamku, to dom Sędziego odpowiada za to wystawne przyjęcie. I nadaje ton okolicy. A ton to patriotyczny , gościnny, polski ...
Gdybyśmy mieli najkrócej opisać soplicowski dworek, powiedzielibyśmy: zasobne, piękne, sielankowe miejsce, arkadia, ostoja polskości i szlacheckości ...
-dom polski "centrum polszczyzny" polska arkadia mała ojczyzna silankowe miejsce
Skojarz dwór w Soplicowie z dworkami z":
-Nad Niemnem (powieść Orzeszkowej)
-Potp (powieśc sienkiewicza)
-Nocy i dni (powieść Dąbrowskiej)
-Ferdydurke (powieść Gombrowicza)
-Panien z Wilka (opwiadanie Iwaszkiewicza)
a) Przepis na opis
Co uwzględniać w opisie budynku:
-położenie geograficzne
-wygląd zewnętrzny
-otoczenie budynku
-urządzenie wnętrza
Można zapytać także o:
-domowników i gości
-zazwyczaje panujące w danym domu
-podsumować jego wygląd, charakter
b) Co jest charakterystyczne
Dominują przymiotniki, przysłówki opisujące wygląd i charakter budynków i wnętrz:
Bezpieczny, porządny, czysty, uroczy, solidny
Pięknie położony
Wygląda solidnie
Dodatkowym atutem wypracowania może być refleksja nad charakterem budynku, upodobaniiami . domowników czy opisanie naszych wrażeń towarzyszących jego oglądaniu:
Pięknie wtapia się w naturę
Wydaje się solidny
Stwarza poczucie bezpieczyństwa
Wnętrze zdradza gospodarza patriotę
c) o Soplicowie
To dworek szlachecki, wyidealizowany, piękny, sielankowy.
Ostoja polskości i patryiotyzmu.
Polska arkadia, umiejscowiona, co ważne, na Kresach, na Litwie (do motywu sielankowych Kresów powrócą też pisarze XX wieku: Tadeusz Konwicki, Czesław Miłosz, Melchiro Wańkowicz).
d) Cytaty
"Brama na wciżą otwarta przechodniom ogłasza,
Że gościnna, i wszystkich w gościnę zaprasza."
(gościnność
"Już konie w stajnie wzięto, już im hojnie dano,
Jako w porządnym domu, i obrok, i siano."
(dobra organizacja)
"Sędzia, choć utrudzony, chociaż w gronie gości,
Nie uchybił gospodarskiej, ważnej powinności,
Udał się sam ku studni; najlepiej z wieczora
Gospodarz widzi, w jakim stanie jest obora;
Dozoru tego nigdy sługom nie poruczy,
Bo Sędzia wie, że oko pańskie konia tuczy."
(pstawa gospodarza)
"Przynajmniej tam skorzystał, że mi w moim domu
Nikt nigdy nie zrzuci, bym uchybił komu
W uczciwości, w grzeczności"
(sędzia o obyczajach w Soplicowie)
Komentarze
Prześlij komentarz