Pod rządami litewskiej dynastii Jagiellonów Polska stała się krajem rozległym terytorialnmie i potężnym. Czasy panowania Jagiellonów to okres największej świętności Rzeczpospolitej
1. Jakie były przyczyną zawarcia unią między Polską a Litwą?
Złożyło się na to wiele przyczyn:
1. Polska i Litwa chciały zabezpieczyć się przed agresją zakonu krzyżackiego panującego na ziemiach należących wcześniej do Prusów.
2. Polacy chcieli utrzymać w swych rękach zdobytą jeszcze za czasów Kazimierza Wielkiego Ruś Halicką i rozszerzyc swoje panowanie na wschodzie. Napotykali tu opór Litwinów. Włdacy Litwy, którzy zajęli olbrzymie tereny Rusi, spotkali się ze wzrastającym oporem Księstwa Moskiewskiego. Przy pomocy Polaków mogli się przeciwstawić ekspansji Moskwy.
3. Polski Kościół chciał rozszerzyć swoje wpływy na ziemię pogańskie Litwy.
2. Czym była unia polsko-litewska?
W 1385 r. w miejscowości Krewo Władysław Jagiełło wystawił dokument, w którym obiecał przyłąćzyć Litwę do Polski. Stało się inaczej, bo chociaż oba państwa miały wspólną monarchę, to jednak Litwa zachowała dużą odrębnąść. Odtąd jednak już do ostatniego rozbioru Polski (1795 r.) oba kraje były ze sobą związane unią.
3. Wymień inne ważne unie Polski z Litwą.
a) Unia w Horodle (1413)
Potwierdzono w niej odrębność Litwy od Polski, ale Litwini mieli nie łączyć się z wrogami Polski. Te szlacheckie rody litewskie, który przeszły na katolicyzm (nie wyznawały prawosławia), otrzymały takie same przywileje, jakimi cieszyło się polskie rycerstwo.
b) Unia lubelska (1569)
Można ją uznać za najważniejsze wydarzenie w okresie panowania Zygmunta Augusta. Doprowadziła do ścisłego panowania Zygmunta Augusta. Doprowadziła do ścisłego związku obu krajów. Odtąd Polacy i Litwini mieli mieć wzspólnego włdacę, wspólny sejm, razem prowadzić politykę zagraniczną i wojny. Odrębne dla obu krajów pozostawały: administracja, urzędy, wojsko i skarb.
4. Jakie znaczenie chrztu Władysława Jagiełly?
Chrzest Jagiełły, a potem nawrócenie na wiarę katolicką Litwinów odbierały Krzyzakom pretekst do urządzenia najazdów na Litwę, które były przecież wyprawami krzyżowymi. Litwa wchodziła teraz w krąg cywilizacji zachodniej i mogła czerpać z niej wzory potrzebne przy umacnianiu państwa.
5. Scharakteryzuj krótko władców z dynastii Jagiellonów.
a) Władysław Jagiełło (lata panowania: 1386-1434)
Pierwszy król z dynastii Jagiellonów, który był jednocześnie władcą i Polski, i Litwy. wybitny władca, pogromca Krzyżaków. Starał się też utrzymać jedność obu krajów, co udało mu się zrealizować mimo silnego oporu części możnych litewskich, którzy byli przeciwni unii Polski z Litwą.
b) Władysław Warneńczyk (lata panowania: 1434-1444)
Oprócz Polski władał także Węgrami. Stanął na czele koalicji antytureckiej. Turcy zagarniali wtedy państwa leżące na Bałkanach i zagrażali Węgrom. Budzili strach w całej Europie. wyznawali islam. Papiestwo uznało ich
6. W jakich krajach poza Polską i itwą panowali Jagiellonowie?
Rządzili nie tylko w Wilnie i w Krakowie. W latach 1440-1444 Wł…adysław Warneńczyk panował na Węgrzech. W Czechach i jednocześnie na Węgrzech panował Władysław II Jagiellończyk i jego syn Ludwik II. Ten ostatni zginął w 1526 r. w bitwie z Turkami pod Mohaczem.
7. Ważne daty:
1370 - umiera Kazimierz Wielki: koniec dynastii Piastów
1385 - unia Polski z Litwą w Krewie
1409-1411 - wielka wojna Polski z Krzyżakami
15.07.1410 - bitwa pod Grunwaldm
1413 - unia w Horodle
1454-1466 - wojna z zakonem krzyzackim
1525 - hołd pruski
1526 - wcielenie Mazowsza do Polski
1533 - pokój z Turcją
1561 - Inflanty lennem Polski
1569 - unia lubelska
1572 - śmierć Zygmunta Augusta, ostatniego Jagiellona
8.
Wiek XV i XVI to najwspanialsze lata Rzeczpospolitej Obojga Narodow. to nie tylko efekt sprzyjajcej sytuacji polityczno-ekonomicznej w Europie, ale i zasluga owczesnych wladcow zasiadajacych na polskim tronie.
9. Jak wygladala struktura wladzy?
- W XVI w. na czele panstwa stal krol, ktory byl jednoczesnie wielkim ksieciem litewskim . Wladze ustawodawcza sprzwowal sejm, skladajacy sie z izb : sentau i izby poselskiej. W czasie podejmowania uchwal obowiazywala jednomyslnosc , ale w praktyce o ich przyjeciu decydowala zgoda wiekszosci. Sejm kontrolowal takze finanse panstwa.
10. Kto mieszkal w panstwie Jagiellonow?
Polska nie byla krajem jednolitym pod wzgledem etnicznym. Polacy zmieszkiwali terytorium Korony, osiedlali sie w miastach i wsiach Rusi Halickiej, a po uni lubelskiej (1569) wedrowali na terytoria poludniowe i wschodnie panstwa Jagiellonow. Litwini byli rozsiani po calym wschodzie olbrzymiego panstwa Jagiellonow. Litwini byli rozsiani po calym wschodzie olbrzymiego panstwa. Glowna jednak mase ludnosci Wielkiego Ksiestwa Litewskiego stanowili Rusini. W miastach i we wsiach zamieszkiwali Niemcy, przybyli do Polski w czasach kolonizacji (szczegolne jej nasilenie to wieki XIII i XIV). Miasta zamieszkiwali tez Zydzi i Ormianie.
11. Z kim musial sie liczyc krol?
Chociaz najwazniejsza osoba w panstwie byla monarcha, to jednak gdy podejmowal decyzje, musial sie liczyc ze zdaniem przedstawicieli moznych rodow. Byli to ludzie zbyt potezni, aby krol mogl zignorowac ich interesy czy sympatie. Kmitkowie, Tarnowscy czy Zborowscy potrafili wplywac na decyzje wladcy.
12. Kto mial najsilniejsza pozycje w kraju?
Szlachta, ktora zdecydowanie gorowala znaczeniem politycznym nad innymi stanami (mieszczanie, chlopi). Dbala o swoje prawa i umiala je sobie wywalczyc . zdobyla znaczne przywileje, o jakich nie mogly marzyc inne stany.
Juz w 1374 r. w przywileju wydanym w Koszycach krol zgodzils sie otrzymywac tylko jeden staly podatek placony przez szlachte. Ustalono go na 2 grosze z lanu. Jezeli monarcha chcial uzyskac wiecej poieniedzy , to musial zabiegac o zgode szlachty. Krol musial takze wykupic szlachcica z niewoli, gdy ten dostal sie do niej w okresie trwania wyprawy wojennej poza granicami panstwa.
W 1422 r. Wladyslaw Jagiello zobowiazal sie w przywileju podpisanym w Czerwinsku, ze nie bedzie wiezil ani karal szlachcica i konfiskowal jego majatku bez prawomocnego wyroku sadowego.
Natomiast przywileje cerekwicko-nieszawskie (1454r.) stanowily, ze krol nie moze wszczynac wojny ani ustanowiac nowych podatkow bez zgody szlachty.
13. Jak liczna byla szlachta
W XVI w. szlachta stanowilaprawie 10 proc. calej ludnosci kraju. W zadnym europejskim panstwie nie byla ona tak liczna. Zwlaszcza na Mazowszu bylo duzo szlachty, oprzewaznie biednej, ktora po unii lubelskiej masowo ruszyla na wschod, spodziewajac sie tam znalezc lepsze warunki zycia.
14. Czym byl folwark panszczyzniany?
Byly to gospodarstwa rolne nalezace do szlachty. Zaspakajaly one potrzeby samego wlasciela, ale ich glownym zadaniem byla produkcja jak najwiekszej ilosci artykulow (przede wszystkim zboza) na sprzedaz. Chlopi musieli zgodnie z obowiazujacymi prawami pracowac na panskiej ziemi (stad nazwa panszczyzna) bez wynagrodzenia. Oczywiscie ustalono, przez jakis czas maja to robic. Poczatkowo wymiar panszczyzny nie byl duzy, tak ze chlopi mogli rownoczesnie pracowac we wlasnych gospodarstwach.
15. Co wywazono z Polski
Za granice wedrowalo z naszego kraju przede wszystkim zboze i surowce, takie jak futra, len , konopie, wosk, woly. Wysylano takze drewno (budulec na okrety), popiol i smole.
16. Co sprowadzono do Polski?
Byly to przede wszystkim wyroby przemyslowe, ale tez duze ilosci przypraw (korzenie), drogi gatunki tkanin czy doskonale wina.
17. Jak wygladaly miasta?
Wiekszych miast, liczacych ponad 10 tysiecy mieszkancow, bylo niewile . Na ich czolo zdecydowanie wybijal sie Gdansk. Przez ten portowy osrodek przechodzilo polskie zboze, zanim sdotarlo do krajow Europy Zachodniej. Jego mieszkancy bogasili sie wiec na handlu nim, stac ich bylo na wznoszenie wspanialych kamienic, luksusowe meble i bogate stroje. Waznymi miastami byly Krakow, Poznan, Torun, Elblag, Lublin, Wilno i Lwow. Najwiecej miast znajdowalo sie na terenie Prus Krolewskich. Ich przylaczenie do Polski po zakonczeniu wojny trzynastoletniej mialo olbrzymie znaczenie dla rozwoju calego kraju.
18. W jakich warunkach zyli chlopi?
Juz pod koniec XV w. nie mogli swobodnie opuszczac wsi. Tylko jeden przedstawiciel rodziny chlopskiej mogl zmienic wykonywany zawod, a wiec np. wedrowac do miasta. Na poczatku nastepnego wieku spory miedzy chlopami a szlachta sadzila sama szlachta, trudno wiec bylo mowic o bezstronnosci wyroku. Mimo to jeszcze przez cale XVI stulecie sytuacja chlopow nie byla taka ciezka. Ludnosc wiejska korzystala z pomyslnej sytuacji gospodarczej ziem polskich i boagcila sie np. na handlu zbozem. Zdecydowane pogorszenie jej polozenia nastapilo dopiero po wielkich wojnach w drugiej polowie XVII w. , kiedy olbrzymie tereny kraju zostaly zniszczone , a wiele wsi uleglo calkowitej zagladzie.
19. Jakie wyznania religine byly w Polsce?
Oprocz Kosciola katolickiego, do ktorego nalezala wikszosc Polakow a potem takze Litwinow, na naszych ziemiach zyli wznawcy prawioslawia (Rusini, ale i Litwini) i Zydzi wyznajacy judaizm. W XVI w. po wystapieniu Marcina Lutra w Wittenberdze pojawili sie i u nas zwolennicy reformacji, czyli protenstanci. Chociaz krol Zygmunt Stary wydal duzo rozporzadzen skierowanych przeciwko nim, grozac szerzycielom nowej wiary wygnaniem i konfiskata dobr , to jednak nie byly one postrzegane. wkrotce wiec w Polsce pojawilo sie duzo zaborow (domow modlitwy) i szkol protestanckich.
20. W jaki sposob Kosciol katolicki bronil sie przed wplywami reformacji?
Rozpoczelo wznoszenie duzych, bogato zdobionych swiatyn. Swieta i uroczystosci koscielne otrzymaly wspaniala oprawe, towarzyszyly im spiewy i inscenizacje. Mialo to pociagnac tlumy, ukazywac potege kosciola. Jednym z najwazniejszych krokow bylo powolanie zakonu jezuitow (1540 r.) . Jego celem byla wlasnie walka z reformacja. Do Polski spraowadzil ich kardynal Hozjusz w 1564 r. Jezuici zkladali szkoly, w ktorych poziom nauczania byl wysoki. Szlachta chetnie posylala do nich swych synow.
21. Skad docieraly do Polski wplywy renesansu?
Ten wielki prad umyslowy plynal do Polski ze swojej kolebki, Wloch, a takze z poludniowych Niemiec i Niderlandow. W Polsce dzialali wloscy architekci, ktorzy m. in. przebudowali Wawel. Wzniesiono wtedy slynna kaplice Zygmuntowska (1517-1533), liczne renesansowe zamki (Krasiczyn, Baranow), ratusze miejskie i kamienice mieszczanskie. Odrodzenie przenioslo ze soba rozwoj literatury. Tworzyli wtedy: Mikolaj Rej (1505-1569), Jan Kochanowski (1530-1584).
22.Wielcy ludzie epoki Jagiellonow
a) Jan Dlugosz (1415-1480)
Napisal historie Polski, dzielo oparte na bogatym materiale zrodlwym. Byl takze wychowawca synow Kazimierza Jagiellonczyka.
b) Mikolaj Kopernik (1473-1543)
Astronom, matematyk i lekarz. A swym dziele O obrotach sfer niebieskich zaprezentowal heliocentryczna teorie budowy Ukladu Slonecznego. Przeciwstawil sie w ten sposob obowiazujacemu w jego czasach przekonaniu o Ziemi jako centrum wszechswiata.
c) Wit Stwosz (1477-1543)
Jeden z najwiekszych rzezbiarzy swego stulecia. Pracowal w Krakowie. Jako oltarz w kosciele MAriackim w tym miescie mozna podziwiac do dzisiaj.
23. Mieszkancy Rzeczpospolitej
W XVI w. bylo ich ponad 8 milionow. Tylko 40 proc. z tej liczby to Polacy. Ludnosc ruska liczyla ponad 20 proc. , Litwini ok 15 proc., Niemcy ponad 10 proc., Zydzi prawdopodobnie 5 proc. Byli tez Ormianie, Tatarzy, Szkoci (ci zaciagali sie czesto do polskiego wojska).
24. Kiedy powstala w Polsce pierwsza drukarnia?
Zalozono ja w Krakowie w 1473 r. Wynalazek druku mial olbrzymie znacznie. Przyspieszony zostal obieg informacji, docierala ona do szerszego grona odbiorcow. Wkrotce zaczely powstawac nowe drukarnie (Jana Hallera, Hieronima Wietora). Pierwsza ksiazka w jezyku polskim ukazala sie w 1523 r. w drukarni Floriana Unglera.
1. Jakie były przyczyną zawarcia unią między Polską a Litwą?
Złożyło się na to wiele przyczyn:
1. Polska i Litwa chciały zabezpieczyć się przed agresją zakonu krzyżackiego panującego na ziemiach należących wcześniej do Prusów.
2. Polacy chcieli utrzymać w swych rękach zdobytą jeszcze za czasów Kazimierza Wielkiego Ruś Halicką i rozszerzyc swoje panowanie na wschodzie. Napotykali tu opór Litwinów. Włdacy Litwy, którzy zajęli olbrzymie tereny Rusi, spotkali się ze wzrastającym oporem Księstwa Moskiewskiego. Przy pomocy Polaków mogli się przeciwstawić ekspansji Moskwy.
3. Polski Kościół chciał rozszerzyć swoje wpływy na ziemię pogańskie Litwy.
2. Czym była unia polsko-litewska?
W 1385 r. w miejscowości Krewo Władysław Jagiełło wystawił dokument, w którym obiecał przyłąćzyć Litwę do Polski. Stało się inaczej, bo chociaż oba państwa miały wspólną monarchę, to jednak Litwa zachowała dużą odrębnąść. Odtąd jednak już do ostatniego rozbioru Polski (1795 r.) oba kraje były ze sobą związane unią.
3. Wymień inne ważne unie Polski z Litwą.
a) Unia w Horodle (1413)
Potwierdzono w niej odrębność Litwy od Polski, ale Litwini mieli nie łączyć się z wrogami Polski. Te szlacheckie rody litewskie, który przeszły na katolicyzm (nie wyznawały prawosławia), otrzymały takie same przywileje, jakimi cieszyło się polskie rycerstwo.
b) Unia lubelska (1569)
Można ją uznać za najważniejsze wydarzenie w okresie panowania Zygmunta Augusta. Doprowadziła do ścisłego panowania Zygmunta Augusta. Doprowadziła do ścisłego związku obu krajów. Odtąd Polacy i Litwini mieli mieć wzspólnego włdacę, wspólny sejm, razem prowadzić politykę zagraniczną i wojny. Odrębne dla obu krajów pozostawały: administracja, urzędy, wojsko i skarb.
4. Jakie znaczenie chrztu Władysława Jagiełly?
Chrzest Jagiełły, a potem nawrócenie na wiarę katolicką Litwinów odbierały Krzyzakom pretekst do urządzenia najazdów na Litwę, które były przecież wyprawami krzyżowymi. Litwa wchodziła teraz w krąg cywilizacji zachodniej i mogła czerpać z niej wzory potrzebne przy umacnianiu państwa.
5. Scharakteryzuj krótko władców z dynastii Jagiellonów.
a) Władysław Jagiełło (lata panowania: 1386-1434)
Pierwszy król z dynastii Jagiellonów, który był jednocześnie władcą i Polski, i Litwy. wybitny władca, pogromca Krzyżaków. Starał się też utrzymać jedność obu krajów, co udało mu się zrealizować mimo silnego oporu części możnych litewskich, którzy byli przeciwni unii Polski z Litwą.
b) Władysław Warneńczyk (lata panowania: 1434-1444)
Oprócz Polski władał także Węgrami. Stanął na czele koalicji antytureckiej. Turcy zagarniali wtedy państwa leżące na Bałkanach i zagrażali Węgrom. Budzili strach w całej Europie. wyznawali islam. Papiestwo uznało ich
6. W jakich krajach poza Polską i itwą panowali Jagiellonowie?
Rządzili nie tylko w Wilnie i w Krakowie. W latach 1440-1444 Wł…adysław Warneńczyk panował na Węgrzech. W Czechach i jednocześnie na Węgrzech panował Władysław II Jagiellończyk i jego syn Ludwik II. Ten ostatni zginął w 1526 r. w bitwie z Turkami pod Mohaczem.
7. Ważne daty:
1370 - umiera Kazimierz Wielki: koniec dynastii Piastów
1385 - unia Polski z Litwą w Krewie
1409-1411 - wielka wojna Polski z Krzyżakami
15.07.1410 - bitwa pod Grunwaldm
1413 - unia w Horodle
1454-1466 - wojna z zakonem krzyzackim
1525 - hołd pruski
1526 - wcielenie Mazowsza do Polski
1533 - pokój z Turcją
1561 - Inflanty lennem Polski
1569 - unia lubelska
1572 - śmierć Zygmunta Augusta, ostatniego Jagiellona
8.
Wiek XV i XVI to najwspanialsze lata Rzeczpospolitej Obojga Narodow. to nie tylko efekt sprzyjajcej sytuacji polityczno-ekonomicznej w Europie, ale i zasluga owczesnych wladcow zasiadajacych na polskim tronie.
9. Jak wygladala struktura wladzy?
- W XVI w. na czele panstwa stal krol, ktory byl jednoczesnie wielkim ksieciem litewskim . Wladze ustawodawcza sprzwowal sejm, skladajacy sie z izb : sentau i izby poselskiej. W czasie podejmowania uchwal obowiazywala jednomyslnosc , ale w praktyce o ich przyjeciu decydowala zgoda wiekszosci. Sejm kontrolowal takze finanse panstwa.
10. Kto mieszkal w panstwie Jagiellonow?
Polska nie byla krajem jednolitym pod wzgledem etnicznym. Polacy zmieszkiwali terytorium Korony, osiedlali sie w miastach i wsiach Rusi Halickiej, a po uni lubelskiej (1569) wedrowali na terytoria poludniowe i wschodnie panstwa Jagiellonow. Litwini byli rozsiani po calym wschodzie olbrzymiego panstwa Jagiellonow. Litwini byli rozsiani po calym wschodzie olbrzymiego panstwa. Glowna jednak mase ludnosci Wielkiego Ksiestwa Litewskiego stanowili Rusini. W miastach i we wsiach zamieszkiwali Niemcy, przybyli do Polski w czasach kolonizacji (szczegolne jej nasilenie to wieki XIII i XIV). Miasta zamieszkiwali tez Zydzi i Ormianie.
11. Z kim musial sie liczyc krol?
Chociaz najwazniejsza osoba w panstwie byla monarcha, to jednak gdy podejmowal decyzje, musial sie liczyc ze zdaniem przedstawicieli moznych rodow. Byli to ludzie zbyt potezni, aby krol mogl zignorowac ich interesy czy sympatie. Kmitkowie, Tarnowscy czy Zborowscy potrafili wplywac na decyzje wladcy.
12. Kto mial najsilniejsza pozycje w kraju?
Szlachta, ktora zdecydowanie gorowala znaczeniem politycznym nad innymi stanami (mieszczanie, chlopi). Dbala o swoje prawa i umiala je sobie wywalczyc . zdobyla znaczne przywileje, o jakich nie mogly marzyc inne stany.
Juz w 1374 r. w przywileju wydanym w Koszycach krol zgodzils sie otrzymywac tylko jeden staly podatek placony przez szlachte. Ustalono go na 2 grosze z lanu. Jezeli monarcha chcial uzyskac wiecej poieniedzy , to musial zabiegac o zgode szlachty. Krol musial takze wykupic szlachcica z niewoli, gdy ten dostal sie do niej w okresie trwania wyprawy wojennej poza granicami panstwa.
W 1422 r. Wladyslaw Jagiello zobowiazal sie w przywileju podpisanym w Czerwinsku, ze nie bedzie wiezil ani karal szlachcica i konfiskowal jego majatku bez prawomocnego wyroku sadowego.
Natomiast przywileje cerekwicko-nieszawskie (1454r.) stanowily, ze krol nie moze wszczynac wojny ani ustanowiac nowych podatkow bez zgody szlachty.
13. Jak liczna byla szlachta
W XVI w. szlachta stanowilaprawie 10 proc. calej ludnosci kraju. W zadnym europejskim panstwie nie byla ona tak liczna. Zwlaszcza na Mazowszu bylo duzo szlachty, oprzewaznie biednej, ktora po unii lubelskiej masowo ruszyla na wschod, spodziewajac sie tam znalezc lepsze warunki zycia.
14. Czym byl folwark panszczyzniany?
Byly to gospodarstwa rolne nalezace do szlachty. Zaspakajaly one potrzeby samego wlasciela, ale ich glownym zadaniem byla produkcja jak najwiekszej ilosci artykulow (przede wszystkim zboza) na sprzedaz. Chlopi musieli zgodnie z obowiazujacymi prawami pracowac na panskiej ziemi (stad nazwa panszczyzna) bez wynagrodzenia. Oczywiscie ustalono, przez jakis czas maja to robic. Poczatkowo wymiar panszczyzny nie byl duzy, tak ze chlopi mogli rownoczesnie pracowac we wlasnych gospodarstwach.
15. Co wywazono z Polski
Za granice wedrowalo z naszego kraju przede wszystkim zboze i surowce, takie jak futra, len , konopie, wosk, woly. Wysylano takze drewno (budulec na okrety), popiol i smole.
16. Co sprowadzono do Polski?
Byly to przede wszystkim wyroby przemyslowe, ale tez duze ilosci przypraw (korzenie), drogi gatunki tkanin czy doskonale wina.
17. Jak wygladaly miasta?
Wiekszych miast, liczacych ponad 10 tysiecy mieszkancow, bylo niewile . Na ich czolo zdecydowanie wybijal sie Gdansk. Przez ten portowy osrodek przechodzilo polskie zboze, zanim sdotarlo do krajow Europy Zachodniej. Jego mieszkancy bogasili sie wiec na handlu nim, stac ich bylo na wznoszenie wspanialych kamienic, luksusowe meble i bogate stroje. Waznymi miastami byly Krakow, Poznan, Torun, Elblag, Lublin, Wilno i Lwow. Najwiecej miast znajdowalo sie na terenie Prus Krolewskich. Ich przylaczenie do Polski po zakonczeniu wojny trzynastoletniej mialo olbrzymie znaczenie dla rozwoju calego kraju.
18. W jakich warunkach zyli chlopi?
Juz pod koniec XV w. nie mogli swobodnie opuszczac wsi. Tylko jeden przedstawiciel rodziny chlopskiej mogl zmienic wykonywany zawod, a wiec np. wedrowac do miasta. Na poczatku nastepnego wieku spory miedzy chlopami a szlachta sadzila sama szlachta, trudno wiec bylo mowic o bezstronnosci wyroku. Mimo to jeszcze przez cale XVI stulecie sytuacja chlopow nie byla taka ciezka. Ludnosc wiejska korzystala z pomyslnej sytuacji gospodarczej ziem polskich i boagcila sie np. na handlu zbozem. Zdecydowane pogorszenie jej polozenia nastapilo dopiero po wielkich wojnach w drugiej polowie XVII w. , kiedy olbrzymie tereny kraju zostaly zniszczone , a wiele wsi uleglo calkowitej zagladzie.
19. Jakie wyznania religine byly w Polsce?
Oprocz Kosciola katolickiego, do ktorego nalezala wikszosc Polakow a potem takze Litwinow, na naszych ziemiach zyli wznawcy prawioslawia (Rusini, ale i Litwini) i Zydzi wyznajacy judaizm. W XVI w. po wystapieniu Marcina Lutra w Wittenberdze pojawili sie i u nas zwolennicy reformacji, czyli protenstanci. Chociaz krol Zygmunt Stary wydal duzo rozporzadzen skierowanych przeciwko nim, grozac szerzycielom nowej wiary wygnaniem i konfiskata dobr , to jednak nie byly one postrzegane. wkrotce wiec w Polsce pojawilo sie duzo zaborow (domow modlitwy) i szkol protestanckich.
20. W jaki sposob Kosciol katolicki bronil sie przed wplywami reformacji?
Rozpoczelo wznoszenie duzych, bogato zdobionych swiatyn. Swieta i uroczystosci koscielne otrzymaly wspaniala oprawe, towarzyszyly im spiewy i inscenizacje. Mialo to pociagnac tlumy, ukazywac potege kosciola. Jednym z najwazniejszych krokow bylo powolanie zakonu jezuitow (1540 r.) . Jego celem byla wlasnie walka z reformacja. Do Polski spraowadzil ich kardynal Hozjusz w 1564 r. Jezuici zkladali szkoly, w ktorych poziom nauczania byl wysoki. Szlachta chetnie posylala do nich swych synow.
21. Skad docieraly do Polski wplywy renesansu?
Ten wielki prad umyslowy plynal do Polski ze swojej kolebki, Wloch, a takze z poludniowych Niemiec i Niderlandow. W Polsce dzialali wloscy architekci, ktorzy m. in. przebudowali Wawel. Wzniesiono wtedy slynna kaplice Zygmuntowska (1517-1533), liczne renesansowe zamki (Krasiczyn, Baranow), ratusze miejskie i kamienice mieszczanskie. Odrodzenie przenioslo ze soba rozwoj literatury. Tworzyli wtedy: Mikolaj Rej (1505-1569), Jan Kochanowski (1530-1584).
22.Wielcy ludzie epoki Jagiellonow
a) Jan Dlugosz (1415-1480)
Napisal historie Polski, dzielo oparte na bogatym materiale zrodlwym. Byl takze wychowawca synow Kazimierza Jagiellonczyka.
b) Mikolaj Kopernik (1473-1543)
Astronom, matematyk i lekarz. A swym dziele O obrotach sfer niebieskich zaprezentowal heliocentryczna teorie budowy Ukladu Slonecznego. Przeciwstawil sie w ten sposob obowiazujacemu w jego czasach przekonaniu o Ziemi jako centrum wszechswiata.
c) Wit Stwosz (1477-1543)
Jeden z najwiekszych rzezbiarzy swego stulecia. Pracowal w Krakowie. Jako oltarz w kosciele MAriackim w tym miescie mozna podziwiac do dzisiaj.
23. Mieszkancy Rzeczpospolitej
W XVI w. bylo ich ponad 8 milionow. Tylko 40 proc. z tej liczby to Polacy. Ludnosc ruska liczyla ponad 20 proc. , Litwini ok 15 proc., Niemcy ponad 10 proc., Zydzi prawdopodobnie 5 proc. Byli tez Ormianie, Tatarzy, Szkoci (ci zaciagali sie czesto do polskiego wojska).
24. Kiedy powstala w Polsce pierwsza drukarnia?
Zalozono ja w Krakowie w 1473 r. Wynalazek druku mial olbrzymie znacznie. Przyspieszony zostal obieg informacji, docierala ona do szerszego grona odbiorcow. Wkrotce zaczely powstawac nowe drukarnie (Jana Hallera, Hieronima Wietora). Pierwsza ksiazka w jezyku polskim ukazala sie w 1523 r. w drukarni Floriana Unglera.
Komentarze
Prześlij komentarz