Wszechświata składa się z gwiazd i przestrzeni, gwiazdy nie są w niej rozrzucone przypadkowe, lecz występują w gromadach, tworząc "wyspy gwiezdne", czyli galaktyki.
Wszystkie gwiazdy, widoczne na nocnym niebie, oraz Słońce należą do naszej galaktyki, nazywanej niekiedy Drogą Mleczną - od nazwy srebrzystego pasta, obiegającego całe niebo . Nazwa prawidłowa, albowiem jeżeli przyjrzymy się Drodze Mlecznej przez lornetkę lub teleskop zauważymy, że tworzą ją ogromna liczba gwiazd, pozornie ciasno leżących jedna obok drugiej. Jest tylko złudzenie gdyż w rzeczywistości widzimy po prostu przekrój przez galaktykę, która ma kształt wielkiego, płaskiego dysku z wybrzuszeniem pośrodku. To wybrzuszenie, nazywane jądrem, na nocnym niebie widoczne jest patrząc w kierunku konstelacji Strzelca, to znaczy tam, gdzie Droga Mleczna wydaje się najszersza. Wzrok nasz nie sięga tak daleko w głąb jądra, ponieważ przesłaniają je gęste obłoki pyłu. Na obszarze dysku gwiazdy skupiają się wzdłuż zakrzywionych linii, tworząc ramiona, wybiegające z jądra. Nasza Galaktyka jest jedną z wielu galaktyk spiralnych, jakie istnieją we Wszechświecie i tak jak one wiruje ona w przestrzeni.
Badając rozmieszczenie gwiazd i kierunki ich ruchów astronomowie są w stanie wyznaczyć położenie niektórych ramion spiralnych. Pomocne w tymsą również radioteleskopy, pozwalające wyznaczyć położenie obłoków wodoru, który zazwyczaj gromadzi sie właśnie w ramionach. Najbliżej Ziemi położone są ramiona Oriona, Perseusza i Strzelca. Bliżej jądra znajduje się ramię, widoczne w konstelacji Kilu, a prawdopodobnie istnieje jeszcze jedno w gwiazdobiorze centaura.
Rozmiary Galaktyki
Nasza Galaktyka co do wielkości jest średnia w porównaniu z innymi galaktykami. zawiera ona około 100 miliardów gwiazd, a jej średnica wynosi około 100 000 lat świetlnych. Średnica jądra sięga mniej więcej 15 000 lat świetlnych , a grubość samego dysku o zaledwiejakieś 3000 lat świetlnych.
Słońce leży na obszarze dysku, w ramieniu Oriona, mniej więcej 30 000 lat świetlnych od centrum. Trzeba aż 225 milionów lat, które nazywa się rokiem kosmicznym, aby wykonywało ono pełny obieg całej Galaktyki.
Podobnie jak gwiazdy, również .i galktyki grupują się razem, tworząc gromady galaktyk. Nasza Galaktyka należy do gromady, nazywanej Układem Lokalnym. W jego wchodzą nasi najlbiżsi sąsiedzi, małe nieregularne galaktyki, zwane Wielkim i Małym Obłokiem Magellana. Do Układu Lokalnego nalezy tez sławna galaktyka Andromedy, również spiralna , lecz nieco większa od naszej.
Pomiędzy dyskiem a jądrem naszej Galktyki zachodzą zasadnicze różnice. Gwiazdy w dysku są względnie młode i jest wśród nich dość dużo jasnych, błękitnych i białych gwiazd. Wiele z nich powstało jednocześnie, tworzac tak zwane gromady otwarte, których najbardziej znanym przykładem są Plejady w konstelacji Byka. Pomiędzy gwiazdami w dysku znajdują się również liczne obłoki gazu i pyłu, zwane mgławicami; to właśnie w nich rodzą się nowe gwiazdy. Jak się przypuszcza, w mgławicach zawarta jest aż jedna dziesiąta masy całej Galaktyki.
Mgławice zwierają również materię rozproszoną w przestrzeni podczas wybuchów supernowych, kończących żywot starych, masywnych gwiazd. W skład tej materii wchodzi znaczny procent jąder metali, dlatego też nowo powstające gwiazdy zwierają od samego początku ślady tych pierwiastków.
A zatem dysk składa się w większości z młodych i gorących gwiazd, zawierających znaczny procent jąder metali. Astronomie nazywają je gwiazdami pierwszej populacji.
W jądrze
Jądro Galaktyki tworzą przeważnie stare, czerwone gwiazdy. Większosć z nich powstała bardzo dawno, być może nawet wraz z narodzinami samej Galaktyki, jakieś 12 miliardów lat temu. Gwiazdy z dysku są od nich znacznie młodsze, bo nasze Słońce na przykład liczy sobie zaledwie około 5 miliardów lat.
Stare czerwone gwiazdy z jądra nazywane są gwiazdami II populacji. Ich skład chemiczny różni się od składu gwiazd z dysku. Ponieważ powstawały z obłoków wodoru i helu zanim jeszcze zaczeły wybuchać Supernowe, zawierają one bardzo mało cięzki pierwiastków, a szczególnie metali.
Stare czerwone gwiazdy z jądra nazywane są gwiazdami II populacji. Ich skład chemiczny różni się od składu gwiazd z dysku. Ponieważ powstawały z obłoków wodoru i helu zanim jeszcze zaczęły wybuchać Supernowe, zawierają one bardzo mało ciężkich pierwiastków, a szczególnie metali.
Stare czerwone gwiazdy spotyka się również i poza jądrem, tworza one bowiem sferyczne "halo" wokół całej galaktyki. Miejscami skupiają się one dziesiątkami i setkami tysięcy, tworząc gęste twory, zwane gromadkami kulistymi.
Dwie najjaśniejsze z nich, ω Cen i 47 Tuc, można dostrzec bez trudu gołym okiem na południowym niebie. Ogólnie znamy dotyczas około 200 gromad kulistych.
Co dziwne, gromady kuliste i inne gwiazdy z galaktycznego halo nie biorą udziału w ruchu obrotowym całej Galaktyki, poruszając się wokół jej jądra po swych własnych orbitach. Przypuszcza sie, że zachowały je z czasów gdy rodziły się wraz z Galaktyką.
Dzięki radioteleskopom można sięgać daleko w głąb jądra Galaktyki. Uczeni dostrzegali, że w jego wnętrzu istnieją ekspandujące
Wiliam Herschel (1738-1822) pionier astronomii gwiazdowej, odkrywca planety Uran.
Gromady kuliste otaczają centrum naszej Galaktyki. Moga zwierać do miliona starych czerwonych gwiazd, brak gwiazd młodych.
Wielki Obłok Magellana, jedna z małych galaktyk towarzyszących naszej Galaktyce, ma skład podobny do jej ramion spiralnych.
Panoramicznych obraz całej Drogi Mlecznej, będący fotomontażem zdjęć mgławic i 7000 najjaśniejszych gwiazd.
Obłok świecącego wodoru w naszej Galaktyce - obszary zawierające gorący, zjonizowany wodór nazywa się obszarami H II.
obszar gwiazd, uzyskany za pomocą pryzmatu obiektowego. Czarne poziome linie na widmach poszczególnych gwiazd wskazują na obecność różnych pierwiastków.
Istotnym postępem w badaniach nad gwiazdami naszej Galaktyki było użycie teleskopu, zwanego kamerą Schmidta. Ten teleskop, wyposazony w sferyczne zwierciadło i umieszczoną z przodu płytę korekcyjną, pozwala na jednoczesną obserwację dużych obszarów nieba.
Wszystkie gwiazdy, widoczne na nocnym niebie, oraz Słońce należą do naszej galaktyki, nazywanej niekiedy Drogą Mleczną - od nazwy srebrzystego pasta, obiegającego całe niebo . Nazwa prawidłowa, albowiem jeżeli przyjrzymy się Drodze Mlecznej przez lornetkę lub teleskop zauważymy, że tworzą ją ogromna liczba gwiazd, pozornie ciasno leżących jedna obok drugiej. Jest tylko złudzenie gdyż w rzeczywistości widzimy po prostu przekrój przez galaktykę, która ma kształt wielkiego, płaskiego dysku z wybrzuszeniem pośrodku. To wybrzuszenie, nazywane jądrem, na nocnym niebie widoczne jest patrząc w kierunku konstelacji Strzelca, to znaczy tam, gdzie Droga Mleczna wydaje się najszersza. Wzrok nasz nie sięga tak daleko w głąb jądra, ponieważ przesłaniają je gęste obłoki pyłu. Na obszarze dysku gwiazdy skupiają się wzdłuż zakrzywionych linii, tworząc ramiona, wybiegające z jądra. Nasza Galaktyka jest jedną z wielu galaktyk spiralnych, jakie istnieją we Wszechświecie i tak jak one wiruje ona w przestrzeni.
Badając rozmieszczenie gwiazd i kierunki ich ruchów astronomowie są w stanie wyznaczyć położenie niektórych ramion spiralnych. Pomocne w tymsą również radioteleskopy, pozwalające wyznaczyć położenie obłoków wodoru, który zazwyczaj gromadzi sie właśnie w ramionach. Najbliżej Ziemi położone są ramiona Oriona, Perseusza i Strzelca. Bliżej jądra znajduje się ramię, widoczne w konstelacji Kilu, a prawdopodobnie istnieje jeszcze jedno w gwiazdobiorze centaura.
Rozmiary Galaktyki
Nasza Galaktyka co do wielkości jest średnia w porównaniu z innymi galaktykami. zawiera ona około 100 miliardów gwiazd, a jej średnica wynosi około 100 000 lat świetlnych. Średnica jądra sięga mniej więcej 15 000 lat świetlnych , a grubość samego dysku o zaledwiejakieś 3000 lat świetlnych.
Słońce leży na obszarze dysku, w ramieniu Oriona, mniej więcej 30 000 lat świetlnych od centrum. Trzeba aż 225 milionów lat, które nazywa się rokiem kosmicznym, aby wykonywało ono pełny obieg całej Galaktyki.
Podobnie jak gwiazdy, również .i galktyki grupują się razem, tworząc gromady galaktyk. Nasza Galaktyka należy do gromady, nazywanej Układem Lokalnym. W jego wchodzą nasi najlbiżsi sąsiedzi, małe nieregularne galaktyki, zwane Wielkim i Małym Obłokiem Magellana. Do Układu Lokalnego nalezy tez sławna galaktyka Andromedy, również spiralna , lecz nieco większa od naszej.
Pomiędzy dyskiem a jądrem naszej Galktyki zachodzą zasadnicze różnice. Gwiazdy w dysku są względnie młode i jest wśród nich dość dużo jasnych, błękitnych i białych gwiazd. Wiele z nich powstało jednocześnie, tworzac tak zwane gromady otwarte, których najbardziej znanym przykładem są Plejady w konstelacji Byka. Pomiędzy gwiazdami w dysku znajdują się również liczne obłoki gazu i pyłu, zwane mgławicami; to właśnie w nich rodzą się nowe gwiazdy. Jak się przypuszcza, w mgławicach zawarta jest aż jedna dziesiąta masy całej Galaktyki.
Mgławice zwierają również materię rozproszoną w przestrzeni podczas wybuchów supernowych, kończących żywot starych, masywnych gwiazd. W skład tej materii wchodzi znaczny procent jąder metali, dlatego też nowo powstające gwiazdy zwierają od samego początku ślady tych pierwiastków.
A zatem dysk składa się w większości z młodych i gorących gwiazd, zawierających znaczny procent jąder metali. Astronomie nazywają je gwiazdami pierwszej populacji.
W jądrze
Jądro Galaktyki tworzą przeważnie stare, czerwone gwiazdy. Większosć z nich powstała bardzo dawno, być może nawet wraz z narodzinami samej Galaktyki, jakieś 12 miliardów lat temu. Gwiazdy z dysku są od nich znacznie młodsze, bo nasze Słońce na przykład liczy sobie zaledwie około 5 miliardów lat.
Stare czerwone gwiazdy z jądra nazywane są gwiazdami II populacji. Ich skład chemiczny różni się od składu gwiazd z dysku. Ponieważ powstawały z obłoków wodoru i helu zanim jeszcze zaczeły wybuchać Supernowe, zawierają one bardzo mało cięzki pierwiastków, a szczególnie metali.
Stare czerwone gwiazdy z jądra nazywane są gwiazdami II populacji. Ich skład chemiczny różni się od składu gwiazd z dysku. Ponieważ powstawały z obłoków wodoru i helu zanim jeszcze zaczęły wybuchać Supernowe, zawierają one bardzo mało ciężkich pierwiastków, a szczególnie metali.
Stare czerwone gwiazdy spotyka się również i poza jądrem, tworza one bowiem sferyczne "halo" wokół całej galaktyki. Miejscami skupiają się one dziesiątkami i setkami tysięcy, tworząc gęste twory, zwane gromadkami kulistymi.
Dwie najjaśniejsze z nich, ω Cen i 47 Tuc, można dostrzec bez trudu gołym okiem na południowym niebie. Ogólnie znamy dotyczas około 200 gromad kulistych.
Co dziwne, gromady kuliste i inne gwiazdy z galaktycznego halo nie biorą udziału w ruchu obrotowym całej Galaktyki, poruszając się wokół jej jądra po swych własnych orbitach. Przypuszcza sie, że zachowały je z czasów gdy rodziły się wraz z Galaktyką.
Dzięki radioteleskopom można sięgać daleko w głąb jądra Galaktyki. Uczeni dostrzegali, że w jego wnętrzu istnieją ekspandujące
Wiliam Herschel (1738-1822) pionier astronomii gwiazdowej, odkrywca planety Uran.
Gromady kuliste otaczają centrum naszej Galaktyki. Moga zwierać do miliona starych czerwonych gwiazd, brak gwiazd młodych.
Wielki Obłok Magellana, jedna z małych galaktyk towarzyszących naszej Galaktyce, ma skład podobny do jej ramion spiralnych.
Panoramicznych obraz całej Drogi Mlecznej, będący fotomontażem zdjęć mgławic i 7000 najjaśniejszych gwiazd.
Obłok świecącego wodoru w naszej Galaktyce - obszary zawierające gorący, zjonizowany wodór nazywa się obszarami H II.
obszar gwiazd, uzyskany za pomocą pryzmatu obiektowego. Czarne poziome linie na widmach poszczególnych gwiazd wskazują na obecność różnych pierwiastków.
Istotnym postępem w badaniach nad gwiazdami naszej Galaktyki było użycie teleskopu, zwanego kamerą Schmidta. Ten teleskop, wyposazony w sferyczne zwierciadło i umieszczoną z przodu płytę korekcyjną, pozwala na jednoczesną obserwację dużych obszarów nieba.
Komentarze
Prześlij komentarz