Powieść jest relacją z ostatniego dnia życia Róży Żabczyńskiej, 60 letniej skrzypaczki, która u progu śmierci dokonuje rozrachunku ze swoim życiem.
Czas akcji: lata 30. XX wieku
Miejsce Akcji: Warszawa
Rodzaj literacki: epika
Gatunek literacki: powieść
Epoka literacka: dwudziestolecie międzywojenne
Problematyka
Cudzoziemka to realistyczny portret psychologiczny egocentrycznej kobiety.
Akcja powieści zogniskowana jest wokół postaci Róży, która szuka przyczyn konfliktu pomiędzy sobą a otoczeniem. Przyczyny te odkrywa dopiero o u schyłku życia.
pierwszą z nich jest wyobcowanie etniczne. Róża, córka emigranta z Polski, urodzona i wychowana w Rosji, nagle zostaje przeniesiona na całkiem obcy grunt. W Polsce nie czuje się dobrze, ojczyzna jej przodków okazuje się krajem obcym.
Drugim źródłem konfliktu bohaterki ze światem jest Michał Bądski. Pragnienie zemsty, a jednocześnie wielka tęsknota za Michałem, stały się jej obsesją.
Niespełniona artystycznie to kolejna przyczyna . Róża nie może pogodzić się że straciła szansę na zrobienie kariery.
Główni bohaterowie
Róża Żabczyńska
tytułowa "cudzoziemka". Pochodzi z rodziny o tradycjach patryiotycznych, jej dziadek był Polakiem walczącym u boku księcia Poniatowskiego. Jest skrzypaczką, która nie zrobiła kariery. Zakochana i zdradzona, z żywej dziewczyny zmienia się w zimną, mściwą kobietę.
Adam
mąż Róży. Jest nauczycielem matematyki. Cichy, spokojny, łagodny człowiek. Zakochany i zafascynowany żoną, zostaje przez nią odepchnięty. Po 40 latach odchodzi od Róży do innej kobiety.
Michał Bądski
syn dyrektora konserwatorium, w którym uczyła się Róża. Jej pierwsza i jedyna miłość. Porzuciła ją dla "moskiewskiej kursistki".
Władysław
pierworodny syn Róży i Adama. Jedyne z dzieci (poza zmarłym Kazimierzem), którą Róża w córce ceniła, był jej talent wokalny.
Postać Róży Żabczyńskiej jest literackim obrazem matki Marii Kuncewiczowej. była ona również skrzypaczką niezadowoloną z życia, córki i męża. Powieść to nie tylko portret psychologiczny niespełnionej artystki, ale także próba rozliczenia się z matką.
O pisarce w skrócie
Maria Kuncewiczowa (1899-1989)
- Urodziła się w Samarze (obecnie Kujbyszew), zmarła w Lublinie (pochowana w Kazimierzu)
-Studiowała literaturę w Nancy, na Uniwersytecie Warszawskim i Uniwersytecie Jagielońskim. Uczyła się także śpiewu w konserwatorium warszawskim i w Paryżu.
-W latach 20. i 30. współpracowała z czasopismami "Bluszcz", "Kobieta Współczesna, "Wiadomości Literackie"
-Po wybuchu wojny znalazła się we Francji, a potem w Wielkiej Brytanii, gdzie aktywnie działała w polskim Pen Clubie w Londynie. Osiedliła się Edynburgu. Lata 1944-1947 spędziła w Krornwalii.
-Od 1956 roku przebywała w Stanach Zjednoczonych. W latach 1962-1968 prowadziła na uniwersytecie W Chicago wykłady z języka polskiego.
-Jest przedstawicielką współczesnej polskiej prozy psychologicznej, autorką reportaży, felietonów, studiów i szkiców oraz przekładów z literatury francuskiej, angielskiej i norweskiej.
-Stworzyła pierwszą w Polsce powieść radiową "Dni powszednie państwa Kowalskich" (1938)
-Najważniejsze utwory: "Przemierze z dzieckiem" (1927), "Dwa księżyce" (1933), "Cudzoziemka"(1936), "Zmowa nieobecnych"(1950), "Tristan 1946" (1967).
Nieszczęśliwa czy zła? Próba zrozumienia "cudzoziemki"
Wstęp:
-przedstawiciele postaci - kim Róża jest obecnie. Opisz jej najważniejsze cechy - w skrócie, ponieważ będziesz musiała wrócić do tego w rozwinięciu.
Rozwinięcie:
-Tutaj jest miejsce na Twoje poszukiwania. Musisz sięgnąć do przeszłości Róży, opisac to, co ją spotkało.
-Jaka Róża jest obecnie? Jakie są jej relacje z rodziną? W jaki sposób postrzegają ją inni ludzie?
-Do jakiego stopnia obecna postawa Róży wobec jej rodziny, męża, dzieci oraz całego świata jest wynikiem tego, co przeżyła jako młoda dziewczyna? Spróbuj ocenić, czy nispełniona, pierwsza miłość i zdrada może tak mocno zdeterminować charakter młodej kobiety?
Zakończenie:
-Czy Twoim zdaniem przeszłość Róży jest dostatecznym usprawiedliwieniem dla jej zachowania?
-Zastanów się i podpowiedz, kim Twoim zdaniem była Róża: czarownicą, nieszczęśliwą cudzoziemką, a może wyrodną matką?
Powieść Psychologiczna
Powieść zalicza się do najwybitniejszych osiągnięć międzywojennego psychologizmu.
Psychologizm jest tendencją do ulazywania postaci w kategoriach psychologicznych ( z wyłączeniem lub marginalnym zarysowaniem tła społeczno-obyczajowego). Uwaga pisarza koncentruje się na doznaniach wewnętrznych postaci, dominuje drobiazgowa analiza psychologiczna, sięgająca głęboko w życie wewnętrzne bohaterów, ujawniająca podświadome odruchy, ukryte motywacje, obsesje, mechanizmy. W skrajnej postaci analiza tego rodzaju może realizować się w formie tzw. strumienia świadomości, odmianie monologu wewnętrznego, która stara się notować ruch myśli i rekcje emocjonalne postaci literackich w sposób reagujący brak integracji piszącego.
Patroni psychologizmu to głównie Marcel Proust ("W poszukiwaniu straconego czasu") oraz James Joyce ("Ulisses").
Relację stanowiącą akcję powieści przeplatają wspomnienia głównej bohaterki i jej rodziny. Dzięki nim można zrozumieć, dlaczego Róża stała się "cudzoziemkę", pojąć jej okrucieństwo, psychiczne znęcanie się nad rodziną i potrzebę adoracji.
Historia Róży zaczęła się w Taganrogu, w Rosji pod koniec XIX wieku, gdzie przyszła ona na świat jako córka polskiego emigranta. /Kiedy dziewczynka skończyła 16 lat, do Taganrogu przyjechała siostra ojca, ciotka Luiza, której powierzono dalszą edukację i wychowanie bratanicy. Ciotka zabrała Róże do Warszawy, gdzie miała ona uczęszczać na prywatną pensję i uczyć się gry na skrzypcach w konserwatorium. Dyrektor konserwatorium , January Bądski, udzielał jej także prywatnych lekcji. Podczas jednej z nich Róża poznała jego syna, Michała Bądskiego, w którym zakochała się z wzajemnością. Ale Michał wyjechał na studia do Petersburga. Wkrótce także Róża pojechała tam na stypendium. Tymczasem Michał ożenił się z "moskiewską kursistką". Ta zdrada zaważyła na całym życiu Róży. Niemal do ostatnich chwil życia marzyła o zemście, której ofiarą padła cała jej rodzina, a przede wszystkim - Adam.
Małżeństwo z rozsądku Adam, syn burmistrza Nowego Miasta, nauczyciel matematyki, poznał Różę już jako Ewelinę, chłodną, nieprzystępną, ale piękną i młodą kobietę. Imię Ewelina (Eveline) nadała Róży ciotka Luiza po tym, jak w Łazienkach wzięto dziewczynę za Żydówkę. Adam był zafascynowany Różą, a ona wciąż myślała o Michale. Męża zaś traktowała najpierw obojętnie, aż w końcu znienawidziała go za to, że nie mógł sprostać jej wymaganiom. Żyli obok siebie wiele lat, aż w końcu Adam - krótko przed śmiercią Róży - wyprowadził się do innej kobiety.
Pierwszym dzieckiem Róży i Adama był Władysław. Długo pozostawał pod wpływem matki. Tylko on miał dostęp do jej świata, głównie dzięki ich wspólnemu upodobaniu do muzyki. Na skutek interwencji matki Władysław nie ożenił się ze swoją narzeczoną Haliną. Z drugą, Jadwigą, wziął ślub tylko dlatego, że za późno powiadomił matkę o uroczystości. Za odebranie syna Róży mściła się na synowej przez wiele lat. Drugim potomkiem Róży i Adama był Kazimierz. Zmarł jednak jako dziecko na dyfteryt. Dla Róży na zawsze pozostał niespełnionym ideałem.
W 10 rocznicę śmierci synka zdesperowany Adam zgwałcił Różę, czego konsekwencją były urodziny Marty. Róża nazywała ją pogardliwie "córeczką tatusia". Nie mogła znieść jej fizycznego podobieństwa od Adama. Kiedy Marta miała 10 lat, zachorowała na dyfteryt. Pielęgnował ją tylko ojciec, a matka myślała nawet o tym, aby ją otruć. Kiedy córka skończyła 18 lat, Róża odkryła jej talent wokalny. to stało się dla niej okazją, aby zemścić się na mężu. Postanowiła odebrać mu jego ukochaną córkę. Marta miała uczyć się śpiewu i zrobić karierę. po ukończeniu konserwatorium wyszła jednak . za mąż za Pawła i urodziła syna Zbigniewa. Jej stosunki z matką ułożyły się poprawnie.
Rodzinne pojednanie było możliwe dzięki wizycie Róży u doktora Gerhardta w Królewcu, kilka miesięcy przed jej śmiercią. Doktor, jedyny człowiek, który nie bał się jej, zrozumiał, że istota jej choroby kryje się w duszy, Róża była chora na serce z nienawiści . Kilka pozornie błahych zdań doktora zapoczątkowało proces leczenia duszy "cudzoziemki". Ostatni dzień życia Róży, czyli właściwa akcja powieści, to chwila jej pojednania z rodziną i ze światem. Tego dnia po raz pierwszy w życiu odbywa szczerą rozmowę z mężem i córką. Wyjaśnia przyczyny swojego nierzadko okrutnego postępowania. Róża przebacza i uzyskuje przebaczenie rodziny.
Czas akcji: lata 30. XX wieku
Miejsce Akcji: Warszawa
Rodzaj literacki: epika
Gatunek literacki: powieść
Epoka literacka: dwudziestolecie międzywojenne
Problematyka
Cudzoziemka to realistyczny portret psychologiczny egocentrycznej kobiety.
Akcja powieści zogniskowana jest wokół postaci Róży, która szuka przyczyn konfliktu pomiędzy sobą a otoczeniem. Przyczyny te odkrywa dopiero o u schyłku życia.
pierwszą z nich jest wyobcowanie etniczne. Róża, córka emigranta z Polski, urodzona i wychowana w Rosji, nagle zostaje przeniesiona na całkiem obcy grunt. W Polsce nie czuje się dobrze, ojczyzna jej przodków okazuje się krajem obcym.
Drugim źródłem konfliktu bohaterki ze światem jest Michał Bądski. Pragnienie zemsty, a jednocześnie wielka tęsknota za Michałem, stały się jej obsesją.
Niespełniona artystycznie to kolejna przyczyna . Róża nie może pogodzić się że straciła szansę na zrobienie kariery.
Główni bohaterowie
Róża Żabczyńska
tytułowa "cudzoziemka". Pochodzi z rodziny o tradycjach patryiotycznych, jej dziadek był Polakiem walczącym u boku księcia Poniatowskiego. Jest skrzypaczką, która nie zrobiła kariery. Zakochana i zdradzona, z żywej dziewczyny zmienia się w zimną, mściwą kobietę.
Adam
mąż Róży. Jest nauczycielem matematyki. Cichy, spokojny, łagodny człowiek. Zakochany i zafascynowany żoną, zostaje przez nią odepchnięty. Po 40 latach odchodzi od Róży do innej kobiety.
Michał Bądski
syn dyrektora konserwatorium, w którym uczyła się Róża. Jej pierwsza i jedyna miłość. Porzuciła ją dla "moskiewskiej kursistki".
Władysław
pierworodny syn Róży i Adama. Jedyne z dzieci (poza zmarłym Kazimierzem), którą Róża w córce ceniła, był jej talent wokalny.
Postać Róży Żabczyńskiej jest literackim obrazem matki Marii Kuncewiczowej. była ona również skrzypaczką niezadowoloną z życia, córki i męża. Powieść to nie tylko portret psychologiczny niespełnionej artystki, ale także próba rozliczenia się z matką.
O pisarce w skrócie
Maria Kuncewiczowa (1899-1989)
- Urodziła się w Samarze (obecnie Kujbyszew), zmarła w Lublinie (pochowana w Kazimierzu)
-Studiowała literaturę w Nancy, na Uniwersytecie Warszawskim i Uniwersytecie Jagielońskim. Uczyła się także śpiewu w konserwatorium warszawskim i w Paryżu.
-W latach 20. i 30. współpracowała z czasopismami "Bluszcz", "Kobieta Współczesna, "Wiadomości Literackie"
-Po wybuchu wojny znalazła się we Francji, a potem w Wielkiej Brytanii, gdzie aktywnie działała w polskim Pen Clubie w Londynie. Osiedliła się Edynburgu. Lata 1944-1947 spędziła w Krornwalii.
-Od 1956 roku przebywała w Stanach Zjednoczonych. W latach 1962-1968 prowadziła na uniwersytecie W Chicago wykłady z języka polskiego.
-Jest przedstawicielką współczesnej polskiej prozy psychologicznej, autorką reportaży, felietonów, studiów i szkiców oraz przekładów z literatury francuskiej, angielskiej i norweskiej.
-Stworzyła pierwszą w Polsce powieść radiową "Dni powszednie państwa Kowalskich" (1938)
-Najważniejsze utwory: "Przemierze z dzieckiem" (1927), "Dwa księżyce" (1933), "Cudzoziemka"(1936), "Zmowa nieobecnych"(1950), "Tristan 1946" (1967).
Nieszczęśliwa czy zła? Próba zrozumienia "cudzoziemki"
Wstęp:
-przedstawiciele postaci - kim Róża jest obecnie. Opisz jej najważniejsze cechy - w skrócie, ponieważ będziesz musiała wrócić do tego w rozwinięciu.
Rozwinięcie:
-Tutaj jest miejsce na Twoje poszukiwania. Musisz sięgnąć do przeszłości Róży, opisac to, co ją spotkało.
-Jaka Róża jest obecnie? Jakie są jej relacje z rodziną? W jaki sposób postrzegają ją inni ludzie?
-Do jakiego stopnia obecna postawa Róży wobec jej rodziny, męża, dzieci oraz całego świata jest wynikiem tego, co przeżyła jako młoda dziewczyna? Spróbuj ocenić, czy nispełniona, pierwsza miłość i zdrada może tak mocno zdeterminować charakter młodej kobiety?
Zakończenie:
-Czy Twoim zdaniem przeszłość Róży jest dostatecznym usprawiedliwieniem dla jej zachowania?
-Zastanów się i podpowiedz, kim Twoim zdaniem była Róża: czarownicą, nieszczęśliwą cudzoziemką, a może wyrodną matką?
Powieść Psychologiczna
Powieść zalicza się do najwybitniejszych osiągnięć międzywojennego psychologizmu.
Psychologizm jest tendencją do ulazywania postaci w kategoriach psychologicznych ( z wyłączeniem lub marginalnym zarysowaniem tła społeczno-obyczajowego). Uwaga pisarza koncentruje się na doznaniach wewnętrznych postaci, dominuje drobiazgowa analiza psychologiczna, sięgająca głęboko w życie wewnętrzne bohaterów, ujawniająca podświadome odruchy, ukryte motywacje, obsesje, mechanizmy. W skrajnej postaci analiza tego rodzaju może realizować się w formie tzw. strumienia świadomości, odmianie monologu wewnętrznego, która stara się notować ruch myśli i rekcje emocjonalne postaci literackich w sposób reagujący brak integracji piszącego.
Patroni psychologizmu to głównie Marcel Proust ("W poszukiwaniu straconego czasu") oraz James Joyce ("Ulisses").
Relację stanowiącą akcję powieści przeplatają wspomnienia głównej bohaterki i jej rodziny. Dzięki nim można zrozumieć, dlaczego Róża stała się "cudzoziemkę", pojąć jej okrucieństwo, psychiczne znęcanie się nad rodziną i potrzebę adoracji.
Historia Róży zaczęła się w Taganrogu, w Rosji pod koniec XIX wieku, gdzie przyszła ona na świat jako córka polskiego emigranta. /Kiedy dziewczynka skończyła 16 lat, do Taganrogu przyjechała siostra ojca, ciotka Luiza, której powierzono dalszą edukację i wychowanie bratanicy. Ciotka zabrała Róże do Warszawy, gdzie miała ona uczęszczać na prywatną pensję i uczyć się gry na skrzypcach w konserwatorium. Dyrektor konserwatorium , January Bądski, udzielał jej także prywatnych lekcji. Podczas jednej z nich Róża poznała jego syna, Michała Bądskiego, w którym zakochała się z wzajemnością. Ale Michał wyjechał na studia do Petersburga. Wkrótce także Róża pojechała tam na stypendium. Tymczasem Michał ożenił się z "moskiewską kursistką". Ta zdrada zaważyła na całym życiu Róży. Niemal do ostatnich chwil życia marzyła o zemście, której ofiarą padła cała jej rodzina, a przede wszystkim - Adam.
Małżeństwo z rozsądku Adam, syn burmistrza Nowego Miasta, nauczyciel matematyki, poznał Różę już jako Ewelinę, chłodną, nieprzystępną, ale piękną i młodą kobietę. Imię Ewelina (Eveline) nadała Róży ciotka Luiza po tym, jak w Łazienkach wzięto dziewczynę za Żydówkę. Adam był zafascynowany Różą, a ona wciąż myślała o Michale. Męża zaś traktowała najpierw obojętnie, aż w końcu znienawidziała go za to, że nie mógł sprostać jej wymaganiom. Żyli obok siebie wiele lat, aż w końcu Adam - krótko przed śmiercią Róży - wyprowadził się do innej kobiety.
Pierwszym dzieckiem Róży i Adama był Władysław. Długo pozostawał pod wpływem matki. Tylko on miał dostęp do jej świata, głównie dzięki ich wspólnemu upodobaniu do muzyki. Na skutek interwencji matki Władysław nie ożenił się ze swoją narzeczoną Haliną. Z drugą, Jadwigą, wziął ślub tylko dlatego, że za późno powiadomił matkę o uroczystości. Za odebranie syna Róży mściła się na synowej przez wiele lat. Drugim potomkiem Róży i Adama był Kazimierz. Zmarł jednak jako dziecko na dyfteryt. Dla Róży na zawsze pozostał niespełnionym ideałem.
W 10 rocznicę śmierci synka zdesperowany Adam zgwałcił Różę, czego konsekwencją były urodziny Marty. Róża nazywała ją pogardliwie "córeczką tatusia". Nie mogła znieść jej fizycznego podobieństwa od Adama. Kiedy Marta miała 10 lat, zachorowała na dyfteryt. Pielęgnował ją tylko ojciec, a matka myślała nawet o tym, aby ją otruć. Kiedy córka skończyła 18 lat, Róża odkryła jej talent wokalny. to stało się dla niej okazją, aby zemścić się na mężu. Postanowiła odebrać mu jego ukochaną córkę. Marta miała uczyć się śpiewu i zrobić karierę. po ukończeniu konserwatorium wyszła jednak . za mąż za Pawła i urodziła syna Zbigniewa. Jej stosunki z matką ułożyły się poprawnie.
Rodzinne pojednanie było możliwe dzięki wizycie Róży u doktora Gerhardta w Królewcu, kilka miesięcy przed jej śmiercią. Doktor, jedyny człowiek, który nie bał się jej, zrozumiał, że istota jej choroby kryje się w duszy, Róża była chora na serce z nienawiści . Kilka pozornie błahych zdań doktora zapoczątkowało proces leczenia duszy "cudzoziemki". Ostatni dzień życia Róży, czyli właściwa akcja powieści, to chwila jej pojednania z rodziną i ze światem. Tego dnia po raz pierwszy w życiu odbywa szczerą rozmowę z mężem i córką. Wyjaśnia przyczyny swojego nierzadko okrutnego postępowania. Róża przebacza i uzyskuje przebaczenie rodziny.
Komentarze
Prześlij komentarz