Podstawy chirurgii

-pierwsza sekcje zwłok (i to co było pod sekcją)
-przetaczenie krwii - Harvey
-antyseptyka - Lister -odkarzanie ran kw. karbolowym
-aseptyka - zachowanie jałowości czynników zewn. (ręce, narzudzia)
-rychłozrost - blizna w lini prostej
-ziarnowanie - blizna wtórna (brzydka)
-Esmarch - opaska uciskowa
-zespół z uwolnienia
-wstrząs - skutek utraty dużej ilości krwi
-wirusy nie są wrazlwiwe na dezynfekcję
-sterylizacja niszczy wszystkie drobnoustroje
-skażenie - drobnoustrojami lub toksynami na zewn.
-zakażenie - wewn. organizmu, namnożenie czynnika chorobotwórczego w organizmie

-tamponada serca
-ARDS - obrzęk płuc pochodzenia niesercowego
-konikotomia
-skala glasgow i urazowa
-łatwość wystąpienia hipotermii u dzieci
- u 3 latka utrata 200 ml krwi = 1l u dorosłego
- minimalne ciśnienie u dziecka = 80 +20*wiek
-tętno skurczowe:
   * u niemowlaka -120/min
   * 6 latek - 100/min
   * 12 latek - 80/min



-nowotwór nie jest to twór obcy org., a tkanka własna ustroju
-rozwija się razem z nim , bez niego nie istnieje
- może powstać w każdym wieku (nawet w płodzie)
-proces nowotworowy jest stały, nieodwracalny i szkodliwy dla org.
-nowotwór buduje swoją sieć naczyń
-autonomia nowotworowa
-hyperplazja I
-dysplazja I
-anaplazja I
-stan przednowotworowy
-rok przedinwazyjny I
-klasyfikacja TNM
-proteza stawu biodrowego
-panewka - najczęściej polietylenowa
-trzpień i główka udowa - najczęściej metalowe


-rodzaje stawów: zawiasowe, bloczkowe, owalne, siedełkowate, kuliste
-klasy a stawy



Profilaktyka zakażeń - przerwanie dróg przenoszenia drobnoustrojów na pacjentów wrażliwych na infekcję oraz ochrona personelu medycznego przed zakażeniem nabytym w czasie wykonywania czynności zawodowych

Sanityzycja - usuwanie widocznych zabrudzeń i zniszczeń, a wraz z nimi większości drobnoustrojów z zastosowaniem takich zabiegów jak:
 -Dezynfekcja - proces w którego wyniku pod wpływem czynników chemicznych, lub fizycznych ulegają zniszczeniu formy wegetatywne drobnoustrojów powstają spory bakteryjne lub wirusy. Dezynfekcja wysokiego stopnia niszczy oprócz form wegetatywnych prętki gruźlicy, enterowirusy i niektóry formy przetwalnikowe
-Antyseptyka - Dezynfekcja skóry błon śluzowych , uszkodzonych tkanek, z zastosowaniem preparatów nie działających szkodliwie na tkanki ludzkie.
-Sterylizacja -Proces prowadzący do zniszczenia wszystkich form drobnoustrojów w wyniku stosowania czynników fizycznych i chemicznych. Po sterelizacji prawdopodob. przeżycia jakiegokolwiek drobnoustroju jest mniejsze niż 1/ 10^6

Skażenie - Zanieczyszczenie drobnoustrojami albo ich toksynami powierzchni przedmiotów, żywności, gleby, wody lub powietrza.

Zakażenie :
-Wniknięcie i namnożenie się biologicznego czynnika chorobotwórczego w organizmach żywych.
-Zródła:
    * Ożywione - inny chory lub nosiciel
    * Nieożywione - woda, sprzęt, powietrze, pokarm

Aseptyka - Sposób postępowania, którego celem jest zapobieganiem tkanek i skażeniom jałowych powierzchni.

Centralna sterylizatornia - wyspecjalizowana jednostka usługowa o wąsko zdefiniowanym obszarze działania, zadaniach i poziomie odpowiedzialności, mająca znaczna autonomię w zarządzaniu powierzoną dziedziną.

Blok operacyjny - cechuje duże zapotrzebowanie na materiały reprocesowane. 1 blok na 40-50 łóżek szpitalnych.

Zakażenie na bloku operacyjnym -
-Miejsca operowanego
  *30% w szpitlalu
  *zaplenie otrzewnej - bakterie z jelita
  *ropnie wewnątrz brzuszne i narządowe
  *zapalenie wsierdzia np. zabieg wymiany zastawki (do 12 m-cy po zabiegu)
  *zakażenie mostka
  *zapalenie kości i stawów (przy protezowaniu)
  *zapalenie opon i ropnie mózgu
-Zkażenie dróg oddechowych
  *po inkubacji
  *zachłystowe zapalenie płuc ( treści z żołądka w płucach)
  *ropnie płuc
-Drogą krwii
  *kiła
  *wzw
  *HIV


Metoda sterylizacji:
-parą wodną w nadciśnieniu (autoklaw)
-suchym gorącym powietrzem (strzykawki, maści)
-niska temperatura:
  *tlenek etylenu
  *formaldehyd
-plazmowa
-kwasem nadoctowym
-radiacyjna

Operacja - chirurgiczne postępowanie leczenie polegające na wszeliego rodzaju zabiegach na tkankach lub narządach ciała w celu wyleczenia choroby lub przeniesienia poprawy w stanie zdrowia
-Nagła - wykorzystywana natychmiast lub w kilku godzin po występowaniu objawów chorobowych- ratująca ycie lub zdrowie lub funkcję.
-Poliaktywna - ma na celu złagodzenie przykłych dolegliwości, poprawę stanu chorego, wykorzystywana w przypadku braku możliwości wyleczenia
-Radykalna - ma na celu całkowite wyleczenie. Często wiążę się z rozległym wycięciem tkanek i narządów
-Plastyczna - zabieg zmieniający wygląd lub poprawę funkcji narządu, z zastosowaniem przeszczepienia tkanek
-Diagnostyczna - zwiadowcza - wykorzystywana w celu ustalenia właściwego rozpoznawania, w przypadkach kiedy zawodzą zachowawcze metody diagnostyczne, a stan chorego nie ulega poprawie lub gdy na podstawie badań diagnostycznych nie można ocenić możliwości leczenia operacyjnego zmiany chorobowej.

Rana - przerwanie ciągłości tkanek
-Rodzaje i przyczyny - narzędzie tępe lub tępokrawędziaste:
  *stłuczenia (podbiegnięcia, sińce, krwiak)
  *otarcie naskórka
  *stłuszczenie gdy siła < 2 kg m/cm^2
  *przerwanie ciągłości tkanek F > 5kgm/cm^2
  *przerwa ciągłości kości F>15kgm/cm^2
-Typy ran:
  *tłuczone
  *miażdżone (siła nacisku kąt 90o)
  *darte (kąt ~ styczny => siła rozciągająca)
  *kąsane (zadane zębami zwierząt i ludzi)
  *rozczłonkowanie ciała (np. upadek z wysokości)
  *pęknięcia narządów wewnętrznych
  *złamania i zwichnięcia
  *cięte (brzegi i dno rowne bez otarć naskórka)
  *rąbane (brrzegi równe, otarcia naskórka, możliwy mostek na dnie)
  *Kłóte
  *Postrzałowe


Uraz wielonarządowy -obrażenie kilku części ciała lub narządów, z których przynajmniej jedno stanowi zagrożenie ciała
-Przyczyny: wypadki, upadki, wybuchy
-Następstwa:
  *Bezpośrednie - uszkodzenie narządów ważnych dla życia
  *Wtórne:
     **szybko rozwijające się zaburzenia hemostazy
     **spadek objętości krwii krażącej
     **niedotlenienie
     **nasilenie katabolizmu
     **zaburzenie krzepnięcia
     **wzrost przepuszczalności naczyń
     **ostra niewydalność nerek
     **posocznica (sepsa, reakcja zapalna na zakażenie)

Uszkodzenie urazowe 
a)zagrożenie życia
1.Zaburzenia oddychania:
  *niedrożność dróg oddechowych - zapadnięty język
  *ciało obce jamy ustnej
  *obrzęk błony śluzowej krtani
  *złamanie chrząstek krtaniowych
2.Zaburzenie mechnaniki oddychania
  *odma
  *krwiak opłucnej
3. Zaburzenie wymiany gazowej:
  *stłuczenie serca
  *zachłystnięcie
4.Zaburzenia czynności ośrodka oddechowego - uszkodzenia rdzenia przedłużonego
b)postępowanie
-odessanie zawartości jamy ustnej i gardła - złamanie kręgosłupa szyjnego
-intubacja
-wentylacja
-odbarczenie odmy
-unieruchomienie odcinka szyjnego kręgosłupa

Oligowolenia - obniżenie krąćącej krwi w organizmie

Temponada serca - stan nagłego zagrożenia życia, w którym dochodzi do przedostania siękrwi do jamy osierdzia lub wypełnienia jamy osierdziainnympłynem, powodującego utrudnienie napełniania jam serca krwią podczas rozkurczu.

Urazy jamy brzusznej:
-pęknięcie śledzione
-rozerwowanie dużych naczyń
-przedziurawienie pęcherza moczowego z uszkodzeniem plotu żylnego
-złamanie miednicy (możliwości utraty pełnej objętościkrwi do tej przestrzeni -5l)

Podział zgonów
-bezpośrednie
  *50% w ciągu sekund lub minut
  *duże naczynia
  *serce
-wczesne
  *30% w kilkanaście godzin od urazu
  *krwawieni do jam ciała
-Późne
  *20% kilka, kilkanaście dni od urazu
  *zakażenie uogólnione
  *ARDS (zespół ostrej niewydalności oddechowej)
  *niewydalność wielonarządowa - MOF


Wstrząs hipowolemiczny
-upośledzenie przemian narządowych w następstwi niedostatecznego dowozu tlenu i wymiany ,etabolitów na poziomie włośniczkowym
-zminiejszenie przepływu kwpilarnego wskutek zmniejszania objętości krwi krążącej o dz. 1/3
-Objawy:
  *spadek RR (ciśnienia) o 50 mmHg
  *wzrost tętna (nitkowate)
  *bladość powłok
  *zapadnięcie żył obwodowych
  *oziębienie koniczyn
  *apatia
  *pragnienie
-przyczyny
  *utrata pełnej krwii
  *utrata płynu osoczopodobnego
  *poliuria (wielomocz)

MOF - zespół niewydolności wielonarządowej
-przewód pokarmowy - ostre nadżerki, krwawienie do przewodu pokarmowego, perforacje narządów, bezkamiczne zapalenie pęcherzyka żółciowego, dwukrotny wzrost bilirubinemii i transaminaż.
-Nerki - faza poliuryczna (wielomocz) w oligouryczną (skąpomocz), spadek poziomu Na, dwukrotny wzrost kreatyniny
-Układy krzepnięcia - 3 fazy:
  *nadkrzepnąć
  *rozsiane wykrzepanie wewnątrznaczyniowe
  *koagulopatia z zużycia (mikro zakrzepy)
-układ krązenia - spadek RR, spadek objętości rzutu minutowego
-OUN - obrzęk mózgu


////////////////////////////////////////

Choroba zwyrodnieniowa stawu biodrowego
-zaburzenia równowagi procesów regeneracji i degradacji
-podział
  *pierwotna (wczesny do ZWA)
  *wtórna (średnio - ciężki 2-10lat)
                (ciężki - pow. 10 lat)
-przyczyny:
  *genetyczna - zaburzenia produkcji kalogenu typu II i proteoglikanów
  *mechaniczna - obciążenia, nadmierna masa ciała
  *biochemiczna - zmiany składu płynu stawowego
  *hormonalno-naczyniowa - zaburzenia ukrwienia nasad
  *immunologiczna

Artroskopia
-badanie wnętrzna stawów przy użyciu endoskopa

Dysplazja stawu biodrowego
-wada wrodzona stawu biodrowego podlegająca na niedorozwoju panewki stawowego
-cechy:
  *przesunięcie głowy i szyjki kości udowej ku górze
  *przesunięcie głowy i szyjki kości udowej do boku - objaw odstawania
  *podwójny obrys panewki
  *czasem dwudzielność głowy kości udowej wywołana przyparciem jej do górnej krawędzi panewki

Choroba Legga-Calvego-Perthesa
-choroba należąca do grupy jałowych martwic kości. Martwica obejmuje głowę kości udowej.
-Objawy:
  *grzybowate spłaszczenie głowy kości udowej
  *skrócenie i poszerzenie szyjki kości udowej

Choroba Otto Chrobaka
-chorpba stawu biodrowego podlegająca na stopniowym zagłębieniu się dna panewki do wewnątrz miednicy

Zwyrodnienie stawów
-leczenie nieoperacyjne
  *obciążenie - wyciągi , elastyczne obuwie, spacery po miękkim podłożu, laska
  *ruch - gimnastyka lecznicza, rower, pływanie, walka z przykurczem
  *stabilizacja - by uzyskać dobrą stabilizację bioder
  *fizykotwerapia
  *leczenie faramkologiczne
-leczenie operacyjne
  *osteotomia (przecięcie kości) bliższego końca kości udowej
  *osteotomia miednicy
  *artreza (zesztywnięcie stawów)
  *resekcje (wycięcie) i artoplastyki (operatywne uruchomienie zesztywniałego stawu)
  *Eudoprotezoplastyki

Podział urazów
1. Zespół wstrząśnienia mózgu
2. Zespół stłuczenia mózgu
  *Stłuczenie półkuli mózgu
  *Stłuczenie pnia mózgu
  *Słuczenie móżdżku
3. Zespół pourazowej ciasnoty wewnątrzczaszkowej:
  *krwiak nadtwardówkowy
    **ostry
    **podostry
  *krwiak podtwardówkowy
    **ostry
    **podostry
    **przewlekły
  *wodniak podtwardówkowy
  *krwiak śródmózgowy
  *pourazowy obrzęk mózgu

Biomechanika
-dyscyplina naukowa badająca przyczyny i skutki ruchów mechanicznych stawów i ich obciązania
-Przyczyny:
  *napięcia mięśniowe
  *ciężar własny
  *obciążenia dodatkowe
-Skutki
  *dynamiczne (ruch)
  *statyczne (bezruch)
-rola mięśni:
  *ochronna
  *motoryczna
  *napięciowa
-ruchomość członu
H = 6 -S_1
H - liczba stopni swobody pary jednego członu względem drugiego przyjętego jako nieruchomy
S - liczba więzów (1-5)
-Klasa stawu:
  *1. Połączenie funkcjonalnie proste - 1 ruch, klasa V
  *2.Połączenie funkcjonalne złożone - wiele ruchów, klasa IV i III
  *klasa V
    **zawiasowy np. łokieć
    ** bloczkowe np. promienno-łokciowe
  *klasa IV
    **owalne np. promienno-nadgarstkowy
    **siodełkowate np. nadgarstkowo-śródręczny
  *klasa III - kuliste np. biodrowy

//////////////////////////////////////

Typy badań radiologicznych
-Angiografia -obrazowanie naczyń krwionośnych (środek cieniujący, zdjęcie RTG)
-Limfografia - obrazowanie naczyń chłonnych i węzłów chłonnych (środek cieniujący, zdjęcia RTG)
-Kseroradiografia - uwidocznienie zmian w miejscach o dużej różnicy wychwytu
-Mikroradiografia - uzyskiwanie rentgenowskich obrazów wykonywanych na poziomie komórkowym.

Tomografia komputerowa
-wynik pomiarów fizycznych i działań matematycznych

Nowotwór
-nieprawidłowa tkanka, która rozrasta się nadmiernie i w sposób nieskoordynowany z sąsiadującymi tkankami.
-nadmierny rozrost spowodowany jest niepohamowaną proliferacją komórek, nieustającą nawet po wyeliminowaniu czynnika który ją wywołał (rozrastania się)
-mało zróżnicowana tkanka, ze skłonnością do ciągłego powiększania swojej objętości
-ma ona ogromne zapotrzebowanie na energię i substancje odżywcze
-zdobywa je kosztem innych tkanek ustroju (określa się to miaremautonomii nowotworowej)
-autonomia oznacza, że nowotwór, mimo iż jest integralną częścią organizmu, nie żyje jego życiem, tylko swoim własnym

Onkologia
-nauka zajmująca się całokształtem zagadnień związanych z procesem nowotworowym

Nowotwór łagodny
-niezłośliwy, utworzony z tkanek zróżnicowanych i dojrzałych, budowa mało odbiegająca od obrazu prawidłowych tkanek, dobrze ograniczony, często otorbiony, rośnie wolno, rozprężająco (uciska sąsiadujace tkanki), nie daje przerzutów, po prawidłowym usunięciu nie powstaje winowa, całkowicie wyleczony. Szkodliwy wpływ - wydzielanie hormonu, krwawienia, zamknięcie światła naczynia, ucisk nerwu, umiejscowienie w ważnym dla życia narządzie (serce, rdzeń kręgowy)

Nowotwór półzłośliwy
-o mijscowej zółośliwości, duża masa tkankowa uciskająca otoczenie, może dawać przerzuty po wielu zabiegach chirurgicznych (należy uwzględnić szerokie granice wycięcia).

Nowotwór złośliwy
-duży stopień zaburzeń, nie posiada  torebki, rośnie szybko, niszczy zaatakowane tkanki, wnika do naczyń dając odległe przerzuty, nie wycięty w granicach tkanek zdrowych daje winowy

Hyperplazja
-mnożenie się komórek nienowotworowych

Dysplazja
-stan przejściowy pomiędzy rozrostem a nowotworem

Anaplazja
-zespół cech morfologicznych charakterystycznych dla struktury tkankowej nowotworów złośliwych. Komórki stają się mniej dojrzałe, zatracają zdolność różnicowania, zaczynają samodzielnie egzystować i szybko się mnożyć.


Stan przednowotworowy
-proces patologiczny, w wyniku którego może rozwinąć się nowotwór

Rak przedinwazyjny
-(rak śródbłonowy, rak w miejscu) - rozrost komórek o cechach nowotworu złośliwego obserwowany jedynie w zakresie nabłonka. Nie nacieka, nie daje przerzutów, całkowicie wyleczalny

Stopień zaawansowania nowotworu (TNM)
-T(tumor) - guz wielkości:
  *TO -brak dowodów na istnienie guza pierwotnego
  *Tx - nie można oceniać ogniska pierwotnego
  *Tis - rola "in situ" - taki, który nie mógł spowodować przerzutów
  *T1, T2, T3, T4 -kolejne stopnie rozwoju pierwotnego ogniska nowotworu
-N(Nodulus) - przerzuty w węzłach chłonnych:
  *Nx - nie można ocenić przerzutów
  *No - węzły chłonne bez przerzutów
  *N1, N2, N3, N4 - przerzuty do węzłów chłonnych, coraz odleglejszych od guza pierwotnego
-M(metastases) przerzuty odległe (narzędowe):
  *Mo - brak przerzutów odległych
  *Mx - nie można oceniać
  *M1 lub M2 - są przerzuty odległe
-Dodatkowe oznaczenia określające sposób oceny:
  *c - metodami klinicznymi
  *(p) - metodami diagnostyki obrazowej
  *s - śródoeracyjna
  *p - narządu potwierdzona przez patologa
  *a - pośmiertna dokonana przez anatompatologa

Badania przesiewowe
-profilaktyka nowotworowa


////////////////////////////


Uraz trzustki
-produkowane są enzymy na zewnątrz, a w środku człowiek staje się "mydłem"

distorsja
-skręcenie stawu

leki golenowe 
-leki robione na zamówienie w aptece

zwichnięcie
-całkowite przemieszczenie

podwichnięcie
-przemieszczenie głowy względem panewki

kostnina
- gojenie się złamania

W. Salecetti
-pierwsza sekcja zwłok

XVII wiek
-przetaczanie krwi w celach leczniczych (1667 Harvey, Denis) (pierwsza udana transfuzja krwi)

Jackson
-(1846) użycie eteru w celu znieczulenia (narkoza)

Gojenie ran per primam intentionem 
- rychłozrost

Gojenie ran per secundum intentionem
-przez ziarninowanie

opaska uciskowa
-Esmarch 1873

Zespół zniewolnienia 
-gdy krew pod cisnieniem uderzy w tkanki po zdjęciu opaski uciskowej

Wstrząs
-niestosunek obj. krwii do łożysk naczyń krwionośnych

Ropień
-ropa w torebce

Ropniak
-rozlanie w tkankach ograniczone narządem

Ropowica 
-nieograniczony rozlany stan ropny

Zespół Maxa'a 
-zachłystkowe zapalenie płuc

Zespół Peteya
-w raku piersi. usunięcie chorej piersi, węzłów pachwowych po tej stronie i przecięcie m. piersiowego mniejszego w celu dostania się do węzłów chłonnych

Scyntygrafia
-podawanie znacznika izotopowego i gromadzenie się go w miejscu przerzutu nowotworu

Mięsak
-choroba złośliwa niepochodzenia nabłonkowego. Przerzuty drogą limfatyczną.

Nowotwór złośliwy 
-pochodzenie nabłonkowe, przerzuty drogą limfatyczna

Początek mięsaka kości 
-zaobserwowanie przez efekt promieni słonecznych w kseroradiografii.

XIX
- rozwój  narkozy, antysceptyki, aseptyki. Dupuytren - zabieg jest ostatecznością.

1847
-chlorofarm (narkoza)

antyseptyka (Lister) 
-założył, że rana gnije z powodu czynników zew.

1867
-kwas karbolowy -odkażanie ran

XIX-XX 
-w aseptyce. Działanie bezpośrednio na ranę udrażnia ją. Należy zachować jałowość podczas zabiegów.

Rafał Czerwiakowski 
-pierwszy polski ortopeda

Emilian Nowicki 
-pierwszy ortopeda wykształcony w Polsce (UW)