1.
ge - ziemia
graphein - pisać, opisywać (j.gr.)
Eratostenes z Cyreny III-II w. p.n.e.
2.
Geografia - to nauka o powłoce ziemi jej przestrzennym zróżnicowaniu przyrodniczym i społeczno-ekonomicznym oraz o związkach jakie zachodzą między poszczególnymi zjawiskami w niej obrębie, a także między środowiskiem geograficznym a działalnością człowieka.
Środowisko przyrodnicze - rośliność, wody, zwierzęta, skały, budowa geologiczna klimat, ukształtowanie terenu (rzeźba)
środowisko przyrodnicze + człowiek i jego działania = środowisko geograficzne
Powłoka ziemska - to przestrzeń geograficzna na pograniczu warstwy ciekłej stałej i gazowej do takiej wysokości i takiej głębokości do jakiej sięga działalność człowieka
3. Podział geografii
-ogólna
-regionalna
Geografia
a)fizyczna
-meteorologia (pogoda z dnia)
-klimatologia (wieloletnie obserwacje)
-oceanografia
-hydrologia
-geologia (nie należ do nauk geologia)
-gleboznastwo
-biogeografia
b) ekonomiczna
-rolnictwo
-przemysł
-ludność
-osadnictwo
-polityczne (granice)
4. Ściśle związana z geografią jest kartografią (mapy)
Mapa - to obraz ziemi przedstawia jej powierzchnię w sposób uogólniony w określonym zmniejszy w odwzorowaniu na płaszczyźnie z a pomocą umownych znaków
siatka geograficzna
południki - pion
równoleżniki - poziom
Rodzaje odwzorowań kartograficznych
płaszczyznowe - azymutalne
siatkowe, walcowe, umowne
rodzaje zniekształceń kątów, odległości lub powierzchni.
Rodzaje znaków umownych - topograficzny:
-punktowe(wysokość gór)
-liniowe(granice, rzeki)
-powierzchniowe (kolory mapy)
Podział map ze względu na treść:
-ogólna geograficznie, zboza
-tematyczne, przyrodnicze geograficzne
Mapy
-mapy szczególowe (plany 1:1000 do 1:5000)
-mapy topograficzny (1:5000 do 1:200 000)
-mapy przeglądowe w skali mniejszej 1:200 000
-informacyjne
-edukacyjne
Skala mapy - jest to stosunek odległości na mapie do odpowiadającej jej odległości w terenie. Skala mapy informuje nas, ile razy obraz na mapie jest pomniejszony w stosunku do rzeczywistości. Na przykład na mapie w skali 1: 100 000 wszystkie odległości są pomniejszone 100 000 razy. Zatem 1 cm na mapie odpowiada 1 km (100 000cm) w terenie. Wyraża stoksunek długości odcinka na mapie do długości odcinka w terenie
Skalę przedstawia się na 3 sposoby (3 rodzaje skal):
-1:100 000 - skala liczbowa
-1 cm - 1 km (czytaj 1 cm na mapie odpowiada 1 km w terenie) - skala mianowana
-w postaci liniowej - podziałka liniowa
1:10 000 000 skala liczbowa
1 cm - 5km skala mianowana
1(cm): 10 000 000 (cm)
1 cm -> 100 000 m
1cm -> 100 km
postać mianowana
skala liniowa
Skala polowa
1cm -> 5 km
1cm^2 -> 25 km^2
Zad.
Jaka jest rzeczywista odległość na map wynosi.
Jaka jest rzeczywista jeśli na mapie skalo 1:3 500 000 odległość wynosi 5,6cm.
1:3 500 000
1:35km
odległość 5,6
5,6 x 35 km = 196 km
Zad.
Jaka jest rzeczywista powierzchnia losu jeśli skale mapy 1: 7 000 000 a powierzchnia na mapie jesgo wynikom.
1:70 km
1cm^2 = 70*70
1cm^2 = 4900 ^2
2*4900= 98 km
Jak się przedstawia 3 wymiar
-mapa pozimowica
-mapa hipsometryczna
wysokość bezwzględna - jest to wysokość od poziomu morza do danego punktu
5) Krainy powierzchni ziemi
1) Nizina - teren położony na wysokości 0-300 m n.p.m. Niziny występują najczęściej wzdłuż wybrzeży morskich oraz rzek, np. Nizina Zatokowa, Nizina Padańska, Nizina Gangesu (kolor zielony)
2) Wyżyna - teren powyżej 300 m n.p.m., na którym występują niewielkie różnice wysokości względnej, np. Wyżyna Abisyńska, Wyżyna Tybetańska. (kolor zółty)
3) Góry - Rozległe, wznoszące się ponad otaczającym terenem obszary powierzchni ziemi, które charakteryzuje rzeźba o znacznych różnicach wysokości względnej. Najwyższe góry świata - Himalaje. (kolor czerwony lub brązowy)
4) Depresja - Obszary położony poniżej poziomu morza. Najgłębsza depresją jest Rów Jordanu z Morzem Martwym (405 m p.p.m.), zaś najbardziej rozległą, a powierzchni ponad dwa razy większej niż powierzchnia Polski - Nizina Nadkaspijska.(kolor zielony mocny)
5) Kryptodepresja - depresja zalana wodami jeziora. Najgłęcbszą kryptodepresją świata jest dno jeziora Bajkał - 1165 m p.p.m
6. Właściwości fizyczne ziemi jako niebieskiego
7. Określenie położenia dowolnego punktu na ziemi dokonujemy za pomocą współrzędnych geograficznych
Siatka geograficzna - układ południków i równoleżników na Ziemi lub jej modelu - globusie.
Siatka kartograficzna - układ południków i równoleżników na płaszczyźnie (mapie)
Długość geograficzna (λ-lambda) - to kąt zawarty między półpłaszczyzną południka 0 stopni a półpłaszczyzną dowolnego południka. Podajemy ją w stopniach wraz z kierunkami E i W. Informuje nas, na którym południku położony jest dany punkt. Długość geograficzna przyjmuje wartości od 0o (południk przechodzący przez obserwatorium w Greenwich w Londynie) do 180o. Może być wschodnia albo zachodnia.
Szerokość geograficzna (φ-fi) - jest to kąt między płaszczyzną równika a promieniem ziemi z dowolnego punktu na kuli ziemskiej. Podajemy ją w stopniach wraz z kierunkami N i S. Informuje nas, o którym równoleżniku położony jest dany punkt. Szerokość geograficzna przyjmuje wartości od 0o na równiku do 90o na biegunach. Może być północna albo południowa.
Rozciągłość południkowa - rozciągłość wzdłuż południka. Liczymy ją za pomocą wartości szerokości geograficznej skrajnych punktów (wysuniętych najdalej na północ i na południe).
Rozciągłość równoleżnikowa - rozciągłość wzdłuż równoleżnika. Do jej obliczenia wykorzystujemy wartości długości geograficznej punktów wysuniętych najdalej na wschód i na zachód.
Biegun N 90E
90o nie może być więcej
1o = 60 ' minuty
1' = 60 '' sekundy
8. Rodzaje cciał
Ciała niebieskie w kosmosie
-gwiazdy
-planety
-komety
-planetoidy
-meteokryty
-satelity
nasza Galaktyka to Droga Mleczna.
Wiek Wszechświata określa się na 13 miliardów lat.
Najbardziej rozpowszechnioną teorią kosmologiczne jest teoria "Wielkiego wybuchu". Nazywamy te torie kosmologicznymi.
Układ Słoneczny ocenia się na 4,5 miliarda lat w jego skład wchodzą
gwiazda - Słońce
planety - Merkury, Wenus, Ziemia, Mars,pas planetoid, Jowisz, Saturn, Uran, Neptun, Pluton (1939 odkryto)
Jednostka astronomiczna - jest to odległość Ziemi od Słońca , wynosi w przybliżeniu 150 mil. km; tą odległość nazywamy kednostką astronomiczną
300 000 km/s odległość Słońce od Ziemi
9. Teoria budowy wszechświata (układu Słonecznego)
-teoria geocentryczna ( ge- ziemia, centrum - środku, Prometeusz - twórca teori II w. ne , ziemia stoi, ..)
-teoria heliocentryczna (helio-słońce)
*twórca Mikołaj Kopernik 1543
**ziemia jedną z planet
**ziemia wraz planetami krąży do okoła Słońca
10. Kształt i rozmiar ziemi
Ziemia ma kształt do elipsoidy obrotowej.
Geoida - bryła ziemi nazywana geoidą.
promień równikowy 6378 km
promień biegunowy 6357 km
Średnica równika większa o 21 km
-średni promień Ziemi 6371 km
-obwód Ziemi na równiku 40075 km
11. Ruchy Ziemi
a) wirowy ruch (obrotowy) - trwa 24h czyli dobę wokół oś ziemi z zachodu na wschód. Następstwa:
-dzień, noc
-zmiana czasu
-zmiana wysokości Słońca ponad linią horyzontu
-spłaszczenie na biegunach
-odchylenie wiatrów stałych (pasatów) w prawo na pólkuli N , lewo na półkuli S.
12. Gurowanie Słońca jest to najwyższy punkt w ciągu dnia
13. Rodzaje czasów na Ziemi
a)słoneczny - opartyna położeniu Słońca nazywamy go słonecznym lub miejscowym
punkt leżące na tym samym południku mają w tym samym momencie górowanie słoneczne
Obliczanie czasu słonecznego
Jednemu stopniowi geogrsaficznemu odpowiadają cztery minuty. Wystarczy więc obliczyć różnicę w długości geograficznej (w stopniach), która dzieli dwa punkty i otrzymane stopnie pomnożyć przez 4.
360o trwa 24h
360o : 24h - 15o
1o = 4 minuty
b)strefowy - Ziemia zast. podzielone 24 strefy czasowe po każda o szerokości 15o
Sąsiadujące ze sobą strefy różnią się o 1h. Podstawowa czasu strefowego jest strefa południka 0o zwanym czasem uniwersalnym lub grimickim (GMT)
Zmiana daty ma przebieg zblizony do południka 180o
c)urzędowy
Zad Oblicz która godzina jest w Krakowie jeśli
a) w Londynie 13:00
b) w Nowym Jorku 19:00
a)
Kraków λ 20oE
Londyn λn0
różnica długości 20o
różnica czasu 20o *4 =80o : 60 = 1h20min
b)
Kraków λ 20oE
Nowy Jork λ 74o
Róznica długości
20o+ 74o = 94o
94*4 = 376 : 60 = 6h16min
19:00 + 6h 16min = 1:16
14. Ruchy Ziemi
1) Ruch obrotowy Ziemi - ruch Ziemi wokół własnej osi.
a) charakterystyka
Trwa dobę (23h i 56 min). Odbywa się z zachodu na wschód.
b) następstwa
-spłaczenie Ziemi na biegunach
-dzień i noc
-pozorny ruch gwiazd po sklepieniu niebieskim
-różnice w miejscowym czasie słonecznym
-siła Coriolisa
2) Ruch obiegowy Ziemi - ruch Ziemi wokół Słońca po drodze zwanej orbitą.
a) charakterystyka
Trwa rok (365 dni i niecałe 6h).
b) następstwa
-pory roku, związane ze zmianą kąta padania promieni słonecznych w ciągu roku
-zmiana miejsca wschodu i zachodu słońca w ciągu roku
-zmiana długości dnia i nocy
-dzień i noc polarna w strefie okołobiegunowej.
15. Rozmieszczenie ludności
16. Czynniki wpływające na rozmieszczenie ludności
a) czynniki przyrodnicze
b) czynniki pozaprzyrodnicze
-Gęstość zaludnienia to liczba mieszkańców danego obszaru przypadającego na jednostkę powierzchni (na przykład 1 km^2)
-Na gęstość zaludnienia wpływają czynniki przyrodnicze i pozaprzyrodnicze.
-Najważniejsze czynniki przyrodnicze, sprzyjające koncentracji ludności, to: dostępność wody pitnej, łagodny klimat, żyzne gleby oraz występowanie surowców mineralnych.
-czynniki przyrodnicze najczęściej ograniczające osadnictwo to duża wysokość nad poziomem morza i skrajne warunki klimatyczne.
-Do czynników pozaprzyrodniczych, sprzyjających koncentracji ludności, należy rozwój ośrodków przemysłowych i możliwość znalezienia pracy.
-Chiny są krajem bardzo nierównomiernie zaludnionym. Wpływają na to głównie czynniki przyrodnicze, takie jak klimat, rzeźba terenu i gleby. Obecnie coraz większą rolę w rozmieszczeniu ludności Chin odgrywa przemysł.
-W Chinach znacznie gęściej zaludniona jest wschodnia część kraju (Nizina Chińska), rzadziej - zachodnia (Wyżyna Tybetańska, pustynie Takla Makan i Ałaszan).
17. Zróżnicowanie poziomu rozwoju gospodarczego
Na świecie obserwujemy ogromne zróznicowanie w pzoziomie rozwoju gospodarczego. Niepokoi fakt , że dysproporcje te stale się powiększają. Aby dokładnie zbadać to zjawisko, w geografii społeczno-ekonomicznej stosuje się szereg mierników służących do porównywania dochodów i poziomu życia ludności w różnych krajach świata.
Mierniki:
a) Wielkość PKB na jednego mieszkańca - PKB - Produkt Krajowy Brutto - wartość wszystkich dóbr i usług wytworzonych w ciągu roku w danym kraju. Podawana w USD na 1 mieszkańca. Waha się od kilkuset dolarów w krajach ubogich do 35 tys. w Stanach zjednoczonych
b) Średnia długość życia - Śwoadczy o poziomie życia mieszkańców. Najwyższa w Japonii: mężczyźni 77,1 lat, kobiety 84 lata. W Indiach odpowiednio: 60,1 i 61,4 lat.
c) Poziom uprzemysłowienia - w krajach wysoko rozwiniętych gospodarczo coraz większego znaczenia nabiera przemysł wysokich technologii (elektrotechniczny, precyzyjny)
d) Udział sektora usług w tworzeniu PKB - wraz z rozwjoem gospodarczym intensywnie rozwija się trzeci sektor gospodarki - usługi. Przynosi coraz większe dochody dla kraju, a także stwarza nowe miejsca pracy.
e) Śmiertelność niemowląt - niska śmiertelność niemowląt świadczy o wysokim poziomie życia, rozwoju medycyny - jest charakterystyczna dla krajów o wysokim poziomie rozwoju gospodarczego.
f) Intensywność produkcji rolnej - w krajach wysoko rozwiniętych zatrudnienie w rolnictwie jest niewielkie. Mimo to produkcja rolna jest wysoka. Dzieje się tak dzięki zastosowaniu wydajnych maszyn i urządzeń oraz powszechnemu stosowaniu nawozów sztucznych i środków ochrony roślin.
18. Czynniki kształtujące powierzchnię Ziemi
Na współczesny obraz powierzchni ziemi mają wpływ czynniki wewnętrzne i zewnętrzne. Poierwsze z nich wywołane są energią pochodzącą z wnętrza ziemi. Z kolei czynniki zewnętrzne to m.in. działalność wody i wiatru - przyczyniają się do przekształcania powierzchnie od zewnątrz.
19. Czynniki wewnętrzę kształtujące powierzchnię Ziemi:
a) ruchy górotwórcze
-formy :
*góry fałdowe
*góry zrębowe
b) wulkanizm
-formy:
*śtożki wulkaniczne
*pokrywy bazaltowe
c) trzęsienia ziemi
- formy:
*formy terenu przekształcone wskutek nagłych ruchów skorupy ziemskiej
d) ruchy lądotwórcze - pionowe ruchy skorupy ziemskiej
-formy
*obszary lądowe - wyłaniające się z morza
20. Czynniki zewnętrzne kształtujące powierzhnię ziemi
a) lodowiec
-formy trenu:
*erozyjne
** rysy
** bruzdy
*akumulacyjne
** moreny czołowe
** moreny denne
b)wody lodowcowe
-formy trenu:
*erozyjne
**rynny
**pradoliny
*akumulacyjne
**sandry
c) wiatr
-formy trenu:
*erozyjne
**grzyby skalne
*garniaki
*akumulacyjne
**wydmy
**pokrywy lessoe
d) rzeka
-formy trenu:
*erozyjne
** doliny
*akumulacyjne
** delty
e) morze
-formy trenu:
*erozyjne
** klify
*akumulacyjne
** mierzeje
f) zjwiska krasowe
-formy trenu:
*erozyjne
** lejki krasowe
** jaskinie
** kominy
*akumulacyjne
** stalaktyty
** stalagmity
** stalagnaty
21. Bryzy
a) Bryza dzienna (morska)
To wiatr miejscowy, wiejacy z morza w kierunku ladu, powstajacy w skutek nieronomiernego nagrzania sie ladu i morza . W dzien lad jest cieplejszy od wody i dlatego w oszarach przybrzeznych wytwarza sie gradient cisnienia (czylo roznica cisnien) skierowany od morza w strone ladu. Wyzsze cisnienie jest nad powierzchnia wody, nizsze na ladzie. Powoduje to ruch powietrza znad poierzchni morza nad powierzchnie ladu.
b) Bryza nocna (ladowa)
To wiatr wiejacy w nocy z ladu na morze. W nocy powierzchnia ladu ochladza sie bardziej niz powierzchnia morza i wskutek tego w okolicy przybzeznej wytwarza sie gradient ciesnien skierowany z ladu w strone morza. Na ladzie cisnienie jest wyzsze niz nad powierzchnia wody. Dlatego tez w nocy wiatr wieje z ladu w strone morza. Bryza ta jest o wiele slabsza i ma mniejszy zasieg niz bryza morska z powodu mniejszych roznic temperatury pomiedzy ladem a morzem w nocy.
22. W jaki sposob ustalona jest granica pomiedzy Ameryka Polnocna a Poludniowa?
Ameryke Polnocna od Poludniowej oddziela od 1914 roku Kanal Panamski. W sklad Ameryki Polnocnej wlicza sie takze Archipelag Arktyczny z Grenlandia oraz archipelag Wielkich i Malych Antyli lezacych miedzy Morzem Karaibskim o otwartym Oceanem Atlantyckim. Granica ta wytyczona jest sztucznie, gdyz po obu stronach Kanalu Panamskiego zyja ludzie, ktorych lacza te same korzenie kulturowe, mowiac tym samym (hiszpanskim) jezykiem, zyjacy w takim samym srodowisku przyrodniczym (wilgotny las rownikowy). Dlatego na poludniu Ameryki Polnocnej (od rzeki Rio Grande) wydziela sie jeszcze obszar nazywany Ameryka Srodkowa. Mieszkancy tego obszaru wraz z mieszkancami Ameryki Poludniowej nazywaja siebie Latynosami. Tereny na poludnie od rzeki Rio Grande (Ameryka Srodkowa i Ameryka Poludniowa) nazywa sie czesto Ameryka Lacinska.
Panstwem o najwiekszej powierzchni jest w Ameryce Polnocnej Kanada, a w Ameryce Poludniowej - Brazylia.
ge - ziemia
graphein - pisać, opisywać (j.gr.)
Eratostenes z Cyreny III-II w. p.n.e.
2.
Geografia - to nauka o powłoce ziemi jej przestrzennym zróżnicowaniu przyrodniczym i społeczno-ekonomicznym oraz o związkach jakie zachodzą między poszczególnymi zjawiskami w niej obrębie, a także między środowiskiem geograficznym a działalnością człowieka.
Środowisko przyrodnicze - rośliność, wody, zwierzęta, skały, budowa geologiczna klimat, ukształtowanie terenu (rzeźba)
środowisko przyrodnicze + człowiek i jego działania = środowisko geograficzne
Powłoka ziemska - to przestrzeń geograficzna na pograniczu warstwy ciekłej stałej i gazowej do takiej wysokości i takiej głębokości do jakiej sięga działalność człowieka
3. Podział geografii
-ogólna
-regionalna
Geografia
a)fizyczna
-meteorologia (pogoda z dnia)
-klimatologia (wieloletnie obserwacje)
-oceanografia
-hydrologia
-geologia (nie należ do nauk geologia)
-gleboznastwo
-biogeografia
b) ekonomiczna
-rolnictwo
-przemysł
-ludność
-osadnictwo
-polityczne (granice)
4. Ściśle związana z geografią jest kartografią (mapy)
Mapa - to obraz ziemi przedstawia jej powierzchnię w sposób uogólniony w określonym zmniejszy w odwzorowaniu na płaszczyźnie z a pomocą umownych znaków
siatka geograficzna
południki - pion
równoleżniki - poziom
Rodzaje odwzorowań kartograficznych
płaszczyznowe - azymutalne
siatkowe, walcowe, umowne
rodzaje zniekształceń kątów, odległości lub powierzchni.
Rodzaje znaków umownych - topograficzny:
-punktowe(wysokość gór)
-liniowe(granice, rzeki)
-powierzchniowe (kolory mapy)
Podział map ze względu na treść:
-ogólna geograficznie, zboza
-tematyczne, przyrodnicze geograficzne
Mapy
-mapy szczególowe (plany 1:1000 do 1:5000)
-mapy topograficzny (1:5000 do 1:200 000)
-mapy przeglądowe w skali mniejszej 1:200 000
-informacyjne
-edukacyjne
Skala mapy - jest to stosunek odległości na mapie do odpowiadającej jej odległości w terenie. Skala mapy informuje nas, ile razy obraz na mapie jest pomniejszony w stosunku do rzeczywistości. Na przykład na mapie w skali 1: 100 000 wszystkie odległości są pomniejszone 100 000 razy. Zatem 1 cm na mapie odpowiada 1 km (100 000cm) w terenie. Wyraża stoksunek długości odcinka na mapie do długości odcinka w terenie
Skalę przedstawia się na 3 sposoby (3 rodzaje skal):
-1:100 000 - skala liczbowa
-1 cm - 1 km (czytaj 1 cm na mapie odpowiada 1 km w terenie) - skala mianowana
-w postaci liniowej - podziałka liniowa
1:10 000 000 skala liczbowa
1 cm - 5km skala mianowana
1(cm): 10 000 000 (cm)
1 cm -> 100 000 m
1cm -> 100 km
postać mianowana
skala liniowa
Skala polowa
1cm -> 5 km
1cm^2 -> 25 km^2
Zad.
Jaka jest rzeczywista odległość na map wynosi.
Jaka jest rzeczywista jeśli na mapie skalo 1:3 500 000 odległość wynosi 5,6cm.
1:3 500 000
1:35km
odległość 5,6
5,6 x 35 km = 196 km
Zad.
Jaka jest rzeczywista powierzchnia losu jeśli skale mapy 1: 7 000 000 a powierzchnia na mapie jesgo wynikom.
1:70 km
1cm^2 = 70*70
1cm^2 = 4900 ^2
2*4900= 98 km
Jak się przedstawia 3 wymiar
-mapa pozimowica
-mapa hipsometryczna
wysokość bezwzględna - jest to wysokość od poziomu morza do danego punktu
5) Krainy powierzchni ziemi
1) Nizina - teren położony na wysokości 0-300 m n.p.m. Niziny występują najczęściej wzdłuż wybrzeży morskich oraz rzek, np. Nizina Zatokowa, Nizina Padańska, Nizina Gangesu (kolor zielony)
2) Wyżyna - teren powyżej 300 m n.p.m., na którym występują niewielkie różnice wysokości względnej, np. Wyżyna Abisyńska, Wyżyna Tybetańska. (kolor zółty)
3) Góry - Rozległe, wznoszące się ponad otaczającym terenem obszary powierzchni ziemi, które charakteryzuje rzeźba o znacznych różnicach wysokości względnej. Najwyższe góry świata - Himalaje. (kolor czerwony lub brązowy)
4) Depresja - Obszary położony poniżej poziomu morza. Najgłębsza depresją jest Rów Jordanu z Morzem Martwym (405 m p.p.m.), zaś najbardziej rozległą, a powierzchni ponad dwa razy większej niż powierzchnia Polski - Nizina Nadkaspijska.(kolor zielony mocny)
5) Kryptodepresja - depresja zalana wodami jeziora. Najgłęcbszą kryptodepresją świata jest dno jeziora Bajkał - 1165 m p.p.m
6. Właściwości fizyczne ziemi jako niebieskiego
7. Określenie położenia dowolnego punktu na ziemi dokonujemy za pomocą współrzędnych geograficznych
Siatka geograficzna - układ południków i równoleżników na Ziemi lub jej modelu - globusie.
Siatka kartograficzna - układ południków i równoleżników na płaszczyźnie (mapie)
Długość geograficzna (λ-lambda) - to kąt zawarty między półpłaszczyzną południka 0 stopni a półpłaszczyzną dowolnego południka. Podajemy ją w stopniach wraz z kierunkami E i W. Informuje nas, na którym południku położony jest dany punkt. Długość geograficzna przyjmuje wartości od 0o (południk przechodzący przez obserwatorium w Greenwich w Londynie) do 180o. Może być wschodnia albo zachodnia.
Szerokość geograficzna (φ-fi) - jest to kąt między płaszczyzną równika a promieniem ziemi z dowolnego punktu na kuli ziemskiej. Podajemy ją w stopniach wraz z kierunkami N i S. Informuje nas, o którym równoleżniku położony jest dany punkt. Szerokość geograficzna przyjmuje wartości od 0o na równiku do 90o na biegunach. Może być północna albo południowa.
Rozciągłość południkowa - rozciągłość wzdłuż południka. Liczymy ją za pomocą wartości szerokości geograficznej skrajnych punktów (wysuniętych najdalej na północ i na południe).
Rozciągłość równoleżnikowa - rozciągłość wzdłuż równoleżnika. Do jej obliczenia wykorzystujemy wartości długości geograficznej punktów wysuniętych najdalej na wschód i na zachód.
Biegun N 90E
90o nie może być więcej
1o = 60 ' minuty
1' = 60 '' sekundy
8. Rodzaje cciał
Ciała niebieskie w kosmosie
-gwiazdy
-planety
-komety
-planetoidy
-meteokryty
-satelity
nasza Galaktyka to Droga Mleczna.
Wiek Wszechświata określa się na 13 miliardów lat.
Najbardziej rozpowszechnioną teorią kosmologiczne jest teoria "Wielkiego wybuchu". Nazywamy te torie kosmologicznymi.
Układ Słoneczny ocenia się na 4,5 miliarda lat w jego skład wchodzą
gwiazda - Słońce
planety - Merkury, Wenus, Ziemia, Mars,pas planetoid, Jowisz, Saturn, Uran, Neptun, Pluton (1939 odkryto)
Jednostka astronomiczna - jest to odległość Ziemi od Słońca , wynosi w przybliżeniu 150 mil. km; tą odległość nazywamy kednostką astronomiczną
300 000 km/s odległość Słońce od Ziemi
9. Teoria budowy wszechświata (układu Słonecznego)
-teoria geocentryczna ( ge- ziemia, centrum - środku, Prometeusz - twórca teori II w. ne , ziemia stoi, ..)
-teoria heliocentryczna (helio-słońce)
*twórca Mikołaj Kopernik 1543
**ziemia jedną z planet
**ziemia wraz planetami krąży do okoła Słońca
10. Kształt i rozmiar ziemi
Ziemia ma kształt do elipsoidy obrotowej.
Geoida - bryła ziemi nazywana geoidą.
promień równikowy 6378 km
promień biegunowy 6357 km
Średnica równika większa o 21 km
-średni promień Ziemi 6371 km
-obwód Ziemi na równiku 40075 km
11. Ruchy Ziemi
a) wirowy ruch (obrotowy) - trwa 24h czyli dobę wokół oś ziemi z zachodu na wschód. Następstwa:
-dzień, noc
-zmiana czasu
-zmiana wysokości Słońca ponad linią horyzontu
-spłaszczenie na biegunach
-odchylenie wiatrów stałych (pasatów) w prawo na pólkuli N , lewo na półkuli S.
12. Gurowanie Słońca jest to najwyższy punkt w ciągu dnia
13. Rodzaje czasów na Ziemi
a)słoneczny - opartyna położeniu Słońca nazywamy go słonecznym lub miejscowym
punkt leżące na tym samym południku mają w tym samym momencie górowanie słoneczne
Obliczanie czasu słonecznego
Jednemu stopniowi geogrsaficznemu odpowiadają cztery minuty. Wystarczy więc obliczyć różnicę w długości geograficznej (w stopniach), która dzieli dwa punkty i otrzymane stopnie pomnożyć przez 4.
360o trwa 24h
360o : 24h - 15o
1o = 4 minuty
b)strefowy - Ziemia zast. podzielone 24 strefy czasowe po każda o szerokości 15o
Sąsiadujące ze sobą strefy różnią się o 1h. Podstawowa czasu strefowego jest strefa południka 0o zwanym czasem uniwersalnym lub grimickim (GMT)
Zmiana daty ma przebieg zblizony do południka 180o
c)urzędowy
Zad Oblicz która godzina jest w Krakowie jeśli
a) w Londynie 13:00
b) w Nowym Jorku 19:00
a)
Kraków λ 20oE
Londyn λn0
różnica długości 20o
różnica czasu 20o *4 =80o : 60 = 1h20min
b)
Kraków λ 20oE
Nowy Jork λ 74o
Róznica długości
20o+ 74o = 94o
94*4 = 376 : 60 = 6h16min
19:00 + 6h 16min = 1:16
14. Ruchy Ziemi
1) Ruch obrotowy Ziemi - ruch Ziemi wokół własnej osi.
a) charakterystyka
Trwa dobę (23h i 56 min). Odbywa się z zachodu na wschód.
b) następstwa
-spłaczenie Ziemi na biegunach
-dzień i noc
-pozorny ruch gwiazd po sklepieniu niebieskim
-różnice w miejscowym czasie słonecznym
-siła Coriolisa
2) Ruch obiegowy Ziemi - ruch Ziemi wokół Słońca po drodze zwanej orbitą.
a) charakterystyka
Trwa rok (365 dni i niecałe 6h).
b) następstwa
-pory roku, związane ze zmianą kąta padania promieni słonecznych w ciągu roku
-zmiana miejsca wschodu i zachodu słońca w ciągu roku
-zmiana długości dnia i nocy
-dzień i noc polarna w strefie okołobiegunowej.
15. Rozmieszczenie ludności
16. Czynniki wpływające na rozmieszczenie ludności
a) czynniki przyrodnicze
-Gęstość zaludnienia to liczba mieszkańców danego obszaru przypadającego na jednostkę powierzchni (na przykład 1 km^2)
-Na gęstość zaludnienia wpływają czynniki przyrodnicze i pozaprzyrodnicze.
-Najważniejsze czynniki przyrodnicze, sprzyjające koncentracji ludności, to: dostępność wody pitnej, łagodny klimat, żyzne gleby oraz występowanie surowców mineralnych.
-czynniki przyrodnicze najczęściej ograniczające osadnictwo to duża wysokość nad poziomem morza i skrajne warunki klimatyczne.
-Do czynników pozaprzyrodniczych, sprzyjających koncentracji ludności, należy rozwój ośrodków przemysłowych i możliwość znalezienia pracy.
-Chiny są krajem bardzo nierównomiernie zaludnionym. Wpływają na to głównie czynniki przyrodnicze, takie jak klimat, rzeźba terenu i gleby. Obecnie coraz większą rolę w rozmieszczeniu ludności Chin odgrywa przemysł.
-W Chinach znacznie gęściej zaludniona jest wschodnia część kraju (Nizina Chińska), rzadziej - zachodnia (Wyżyna Tybetańska, pustynie Takla Makan i Ałaszan).
17. Zróżnicowanie poziomu rozwoju gospodarczego
Na świecie obserwujemy ogromne zróznicowanie w pzoziomie rozwoju gospodarczego. Niepokoi fakt , że dysproporcje te stale się powiększają. Aby dokładnie zbadać to zjawisko, w geografii społeczno-ekonomicznej stosuje się szereg mierników służących do porównywania dochodów i poziomu życia ludności w różnych krajach świata.
Mierniki:
a) Wielkość PKB na jednego mieszkańca - PKB - Produkt Krajowy Brutto - wartość wszystkich dóbr i usług wytworzonych w ciągu roku w danym kraju. Podawana w USD na 1 mieszkańca. Waha się od kilkuset dolarów w krajach ubogich do 35 tys. w Stanach zjednoczonych
b) Średnia długość życia - Śwoadczy o poziomie życia mieszkańców. Najwyższa w Japonii: mężczyźni 77,1 lat, kobiety 84 lata. W Indiach odpowiednio: 60,1 i 61,4 lat.
c) Poziom uprzemysłowienia - w krajach wysoko rozwiniętych gospodarczo coraz większego znaczenia nabiera przemysł wysokich technologii (elektrotechniczny, precyzyjny)
d) Udział sektora usług w tworzeniu PKB - wraz z rozwjoem gospodarczym intensywnie rozwija się trzeci sektor gospodarki - usługi. Przynosi coraz większe dochody dla kraju, a także stwarza nowe miejsca pracy.
e) Śmiertelność niemowląt - niska śmiertelność niemowląt świadczy o wysokim poziomie życia, rozwoju medycyny - jest charakterystyczna dla krajów o wysokim poziomie rozwoju gospodarczego.
f) Intensywność produkcji rolnej - w krajach wysoko rozwiniętych zatrudnienie w rolnictwie jest niewielkie. Mimo to produkcja rolna jest wysoka. Dzieje się tak dzięki zastosowaniu wydajnych maszyn i urządzeń oraz powszechnemu stosowaniu nawozów sztucznych i środków ochrony roślin.
18. Czynniki kształtujące powierzchnię Ziemi
Na współczesny obraz powierzchni ziemi mają wpływ czynniki wewnętrzne i zewnętrzne. Poierwsze z nich wywołane są energią pochodzącą z wnętrza ziemi. Z kolei czynniki zewnętrzne to m.in. działalność wody i wiatru - przyczyniają się do przekształcania powierzchnie od zewnątrz.
19. Czynniki wewnętrzę kształtujące powierzchnię Ziemi:
a) ruchy górotwórcze
-formy :
*góry fałdowe
*góry zrębowe
b) wulkanizm
-formy:
*śtożki wulkaniczne
*pokrywy bazaltowe
c) trzęsienia ziemi
- formy:
*formy terenu przekształcone wskutek nagłych ruchów skorupy ziemskiej
d) ruchy lądotwórcze - pionowe ruchy skorupy ziemskiej
-formy
*obszary lądowe - wyłaniające się z morza
20. Czynniki zewnętrzne kształtujące powierzhnię ziemi
a) lodowiec
-formy trenu:
*erozyjne
** rysy
** bruzdy
*akumulacyjne
** moreny czołowe
** moreny denne
b)wody lodowcowe
-formy trenu:
*erozyjne
**rynny
**pradoliny
*akumulacyjne
**sandry
c) wiatr
-formy trenu:
*erozyjne
**grzyby skalne
*garniaki
*akumulacyjne
**wydmy
**pokrywy lessoe
d) rzeka
-formy trenu:
*erozyjne
** doliny
*akumulacyjne
** delty
e) morze
-formy trenu:
*erozyjne
** klify
*akumulacyjne
** mierzeje
f) zjwiska krasowe
-formy trenu:
*erozyjne
** lejki krasowe
** jaskinie
** kominy
*akumulacyjne
** stalaktyty
** stalagmity
** stalagnaty
21. Bryzy
a) Bryza dzienna (morska)
To wiatr miejscowy, wiejacy z morza w kierunku ladu, powstajacy w skutek nieronomiernego nagrzania sie ladu i morza . W dzien lad jest cieplejszy od wody i dlatego w oszarach przybrzeznych wytwarza sie gradient cisnienia (czylo roznica cisnien) skierowany od morza w strone ladu. Wyzsze cisnienie jest nad powierzchnia wody, nizsze na ladzie. Powoduje to ruch powietrza znad poierzchni morza nad powierzchnie ladu.
b) Bryza nocna (ladowa)
To wiatr wiejacy w nocy z ladu na morze. W nocy powierzchnia ladu ochladza sie bardziej niz powierzchnia morza i wskutek tego w okolicy przybzeznej wytwarza sie gradient ciesnien skierowany z ladu w strone morza. Na ladzie cisnienie jest wyzsze niz nad powierzchnia wody. Dlatego tez w nocy wiatr wieje z ladu w strone morza. Bryza ta jest o wiele slabsza i ma mniejszy zasieg niz bryza morska z powodu mniejszych roznic temperatury pomiedzy ladem a morzem w nocy.
22. W jaki sposob ustalona jest granica pomiedzy Ameryka Polnocna a Poludniowa?
Ameryke Polnocna od Poludniowej oddziela od 1914 roku Kanal Panamski. W sklad Ameryki Polnocnej wlicza sie takze Archipelag Arktyczny z Grenlandia oraz archipelag Wielkich i Malych Antyli lezacych miedzy Morzem Karaibskim o otwartym Oceanem Atlantyckim. Granica ta wytyczona jest sztucznie, gdyz po obu stronach Kanalu Panamskiego zyja ludzie, ktorych lacza te same korzenie kulturowe, mowiac tym samym (hiszpanskim) jezykiem, zyjacy w takim samym srodowisku przyrodniczym (wilgotny las rownikowy). Dlatego na poludniu Ameryki Polnocnej (od rzeki Rio Grande) wydziela sie jeszcze obszar nazywany Ameryka Srodkowa. Mieszkancy tego obszaru wraz z mieszkancami Ameryki Poludniowej nazywaja siebie Latynosami. Tereny na poludnie od rzeki Rio Grande (Ameryka Srodkowa i Ameryka Poludniowa) nazywa sie czesto Ameryka Lacinska.
Panstwem o najwiekszej powierzchni jest w Ameryce Polnocnej Kanada, a w Ameryce Poludniowej - Brazylia.
Komentarze
Prześlij komentarz