I. Krzyzacy Henryka Sienkiewicza
1. Wydarzenia w skrocie
1) Powracajacy z wyprawy wojennej Macko i Zbyszko w gospodzie
2) Spotkanie z ksiezna Anna Danuta w gospodzie
3) Slubowanie Zbyszka
4) natarcie Zbyszka na posla krzyzackiego
5) Zbyszko w niewoli
6) Smierc krolowej
7) Ocalenie Zbyszko przez Danusie
8) Droga do Bogdanca, choroba Macka
9) Milosc Jagienki do Zbyszka
10) Polowanie na niedzwiedzia
11) Zbyszko na dworze ksieznej Anny Danuty:
a) pasowanie na rycerza
b) potajemne slub
12) Porwanie Danusi przez Krzyzakow
13) Zwabienie Juranda do Szczytna, upokorzenie, walka okaleczenie
14) Pojedynek Zbyszka z Rotgierem
15) Odnalezienie przez Jagienke i Macka okaleczonego Juranda
16) Walka Zbyszka z Krzyzakami na Zmudzi , odbicie Danusi
17) Samobojstwo Zygfryda - sprawcy nieszczescia Jurandowny
18) Droga do Spychowa, smierc Danusi
19) Smierc Juranda
20) Zbyszko z poselstwem w Malborku, walki na Zmudzi, wypelnienie slubowania zlozonego Danusi
21) Zbyszko w Bogdancu
22) Slub Zbyszka i Jagienki
23) Bitwa pod Grunwaldem
24) Powrot rycerzy do Bogdanca
2. Czas akcji
1399 (smierc krolwej Jadwigi)
1410 (bitwa pod Grunwaldem)
3. Miejsce akcji
M.in. Krakow, Malbork Grunwald, Szczytno, Bogdaniec (Wielkopolska), Spychow (Mazury).
4. Gatunek literacki
Krzyzacy to powiesc historyczna. Wiele watkow, fikcyjne losy wymyslonych postaci (np. dzieje Zbyszka) przedstawione sa na tle prawdziwych wydarzen (wojna polsko-krzyzacka). Czasy, o ktorych pisze autor, nie sa mu wspolczesne, naleza do przeszlosci.
5. Czy w Krzyzakach sa postacie historyczne?
Glowni bohaterowie powiesci fikcyjne. Ale nie brak i historycznych. To przede wszystkim slynni rycerze - polscy i krzyzaccy. I, oczywiscie, wladcy.
a) Krolowa Jadwiga
Zona Wladyslawa Jagielly. Wyjatkowo powazana przez poddanych, jeszcze za zycia traktowana niemal jak swieta. Jej smierc byla dla nich prawdziwa tragedia.
b) krol Wladyslaw Jagiello
Krol Polski, wczesniej wilelki ksiaze litewski. Razem z ksieciem Witoldem odniosl zwyciestwo pod Grunwaldem. Wladca blyskotliwy, odpowiedzialny, pobozny. Poddani jednak pamietali o jego korzeniach - zarzucano mu niedostateczna znajomosc obyczajow i poganskie pochodzenie.
c) Ksiezna mazowiecka Anna Danuta
Corka ksiecia litewskiego, Kiejstuta. Zona ksiecia mazowieckiego Janusza. Jurand powierzyl wychowanie swojej corki, Danusi, wlasnie jej.
d) Zawisza Czarny
Jeden z najslynniejszych rycerzy. Ideal rycerza. Z jego zdaniem liczyli sie nawet Krzyzacy.
e) Powala z Tczewa
Polski rycerz, ktory zaslynal z powodu swej odwagi, i przede wszystkim nadzwyczajnej sily.
f) Konrad von Jungingen
Wielki mistrz zakonu krzyzackiego. Zdawal sobie sprawe z wad Krzyzakow - ich pychy, zarozumialstwa, zuchwalstwa. Staral sie je hamowac. Nie byl zwolennikiem wojny z Polska.
g) Ulrich von Jungingen
Po smierci Konrad to on zostal wielkim mistrzem krzyzackim. zupelne przeciwienstwo swego poprzednika. Slepo wierzyl w potege zakonu, zarozumialy, porywczy. Dazyl do wojny z Polska. Polegl w bitwie pod Grunwaldem.
6. Jakie obyczaje rycerskie zostaly opisane w Krzyzakach?
a) Slubowanie
Rycerz skladal wybranej kobiecie, damie swego serca, uroczyste przyrzeczenie. Slubowal, ze bedzie jej wiernie sluzyl, slawil jej madrosc i urode, nosil jej barwy i zrobi dla niej cos wyjatkowego.
Zbyszko takie sluby zlozyl Danusi. Obiecal, ze pomsci smierc jej matki, zabijajac kilku Krzyzakow i stoczy bitwe z kazdym , kto zakwestionuje urode Danusi. Traktowal je smiertelnie powaznie. Zupelnie inaczej niz macko, ktory uwazal zachowanie Zbyszka za mlodzienczy wymysl (to dowod na to, ze na poczatku XV wieku zwyczaj ten nie byl tak powszechny)
b) Pasowanie na rycerza
Pasownanie na rycerza bylo poprzedzone wieloma latami staran. Mlody chlopiec sluzyl najpierw jako paz, a potem giermek na dworze zamoznego pana. Dopiero gdy skonczyl 20 lat (chyba, ze zaslynal, wstawil sie czyms szczegolnym), mogl byc pasowany na rycerza. Od tej pory obowiazywal go odpowiedni stroj - skorzany kubrak, pas z miedzianych klamer, buty z byczej skory, siateczka z ozdobnymi paciorkami na wlosach. Do tego dochodzil rynsztunek bojowy - metalowa zbroja, helm z podnoszona przylbica, kolczuga, naramienniki, rekawice i nagolenniki z metalu, bron (miecz, kusza, kopia, topor, sztylet)
c) Pojedynek
Rycerz wyzywal do walki innego rycerza. I - co najwazniejsze - wyzywany nie mogl odmowic, bo uznano by go za tchorza. W pojedynku mogli uczestniczyc tylko mezczyzni pasowani na rycerza. Byla to swietna okazja do podszlifowania umiejetnosci walki. no i do wzbogacenia sie. Pojedynek konczyl sie bowiem najczesciej smiercia jednego z rycerzy, a zwyciezca mogl zabrac jego ekwipunek czy inne dobra.
d) Ulaskawienie skazanego
Niezamezna panna mogla uratowac rycerza skazanca przed katem. Zarzucala na jego glowebiala chustke naleczke) i - zapewniajac, ze chce za niego wyjsc za maz, ze reczy za jego niewinnosc - wypowiadala slowa: "moj ci on!". Tak wlasie Danusia ocalila Zbyszka.
7. Obraz polskiego rycerza sredniowiecznego
-Od dziecka przygotowany do rycerskiego zycia. Wychowywal go brat ojca - Macko. Od 12 roku zycia podrozowal ze stryjem.
-Zadany wielkich czynow, slawy. Jego idealem byl Zawisza Czarny.
-Rycerzem zostal po ceremonii pasowania na rycerza (trzykrotne uderzenie mieczem po ramieniu , wreczenie tego miecza, opasanie pasem rycerskim)
-Odwazny, nieraz az za bardzo. Porywczy, czasami dzialal impulsywnie, bezmyslnie ( o malo nie przyplacil zyciem spontanicznej napasci na posla krzyzackiego). Bral udzial w pojedynkach. Wykazywal sie odwaga, zrecznoscia i sila. nie byl tchorzem.
-Przystojny, urodziwy. Silny - orzechy rozgniatal w palcach.
-Przestrzegal honorowych norm rycerskich. Postepowal wedlug kodeksu rycerskiego - odwazny, mezny, sprawiedliwy, honorowy. Najwazniejsze dla niego wartosci to Bog, honor i ojczyzna.
-Szczery , mial wielu przyjaciol, kochal i szanowal stryja. Wierzy w Boga, kochal ojczyzne, wiernie sluzyl krolowi, chcial zapewnic swojemu rodowi ciaglosc
-Nie byl wyksztalcony, nie potrafil pisac ani czytac.
-Wybral sobie dame serca slubowal wiernie jej sluzyc, glosil jej cnote, dobroc i urode i wyzwac na pojedynek kazdego, kto by temu zaprzeczyl. Kochal szczerze. Przyrzekl Danusi milosci, wiernosc. Bardzo bolala go jej strata, szukal jej wszedzie , potem pomscil jej smierc.
-Po smierci Danusi zwiazal sie z Jagienka - dziewczyna, ktora znal od dziecka i bardzo lubil. Stworzyli szczesliwa rodzine.
8. Porownanie postaci
a) Danusia vs Jagienka
Danusia:
- wiek
12 lat
- rodzina
Ojciec - znany rycerz ze Spychowa, jedynaczka
- wyglad
Delikatna, zgrabna, krucha , miserna, wiotka blondynka z wianuszkiem na glowie. Anielsko urocza, porusza sie z wdziekiem.
-charakter
Wrazliwa, uzdolniona muzycznie (pieknie spiewa i gra na lutni). Bardzo kocha ojca, tylko ona potrafi zlagodzic jego gniew. Wrazliwa, naiwna, szczera.
Zupelnie zmienia sie po porwaniu i odbiciu z rak Krzyzakow. Jest zalekniona, psychicznie wykonczona, slaba. To bezbronna ofiara.
-uczucia do Zbyszka
Bardzo przezywa wyrok Zbyszka, postanowawia go ocalic. Zarzuca mu na glowe naleczke i tym sposobem sklada obietnice malzenstwa. Nie zakochuje sie w Zbyszku od pierwszego wejrzenia. Uswiadamia sobie to w Ciechanowie - jest oniesmielona, sploszona, zachowuje sie bardziej dorosle niz na poczatku. Pierwsze wyznania Zbyszka, to, ze traktuje ja wyjatkowo, okazuje szacunek, raczej ja bawia. Przyjmuje je bardzo dziecinnie, moze jak zabawe.
-cytat
"(...) miedzy nimi zas stanela owa mlodka, ktora niosla za ksiezna nabijana miedzianymi cwieczkami lutnie. na glowie miala wianeczek, wlosy puszczone po ramionach, suknie niebieska i czerwone trzewiki z dlugimi koncami. Stojac na lawce, wydawala sie malym dzieckiem, ale zarazem przecudnym jakby jakowac figurka z kosciola albo z jaseleczek".
Jagienka:
- wiek
15 lat
- rodzina
Ojciec - Zych ze Zgorzelic, mlodsze rodzenstwo
- wyglad
Ciemnowlosa dziewczyna o smaglej cerze, szczupla, ruchliwa i sprawna fizycznie.
-charakter
Dobra, wrazliwa, wspolczujaca, piekna. Poza tym zupelne przeciwienstwo Danusi. Prezdsiebiorczo, konkretna, zaradna. Poluje, jezdzi konno, opiekuje sie domem, mlodszym rodzenstwem, dzielnie pomaga ojcu. Zdrowa, silna, gospodarna. Jest praktyczna i twardo stapa po ziemi. Zna sie na ziolach, lecz zranionego Macka i Juranda. Jest dowcipna. Ma kilku adoratorow. Zna takze dworskie maniery o zwyczaje. Dziewczyna do tanca i do rozanca
-uczucia do Zbyszka
Naprawde kocha Zbyszka . Pomaga w kazdej sprawie, np. razem z Mackiem wyrusza na poszukiwanie Jurandowny. Rozumie jego tragedie po stracie Danusi, wspolczuje mu. Chce, by byl bezpieczny i szczesliwy. Kocha Zbyszka od zawsze, ale nie jest zazdrosna o Danusie. znosi to, ze mlody rycerz nie odwzajemnia jej uczucia. Cierpliwie czeka, by Zbyszko ja dostrzegl. Jej uczucie i starania sa bezinteresowne.
-cytat
"Zbyszko ujrzal najdziwniejsze w swiecie widowisko: Oto na chybkim sroczku sadzila ku nim, siedzac po mesku, dziewczyna z kusza w reku i oszczepem na plecach. W rozpuszczone od pedu wlosy powszczepialy jej sie chmielowe szyszki; twarz miala rumiana jak zorza, na piersiach rozchelstana koszuline, a na koszuli serdak welna do gory".
II. Zbyszko z Bogdańca: Średniowieczny rycerz
1. Metryczka bohatera
a) lektura
"Krzyżacy" Henryka Sienkiewicza
b) pochodzenie
Młody rycerz, bratanek Maćka z Bogdańca, od małego przystosowany do walki. Wraz ze stryjem uczestniczył w walkach księcia Witolda pod Wilnem.
c) cechy charakteru
Odważny, często wręcz brawurowy, honorowy, żądny sławy. Chciał zasłynąć jak wielki rycerz, marzył o tym, aby jego czyny były równie znane jak czyny Zawiszy Czarnego czy Powały z Taczewa.
2. Najważniejsze wydarzenia w jego życiu:
a) Ślubowanie złozone w gospodzie tynieckiej.
Zbyszko wraz z Mackiem przypadkiem spotkali w gospodzie w Tyńcu orszak księżnej Anny Mazowieckiej. Wśród dwórek była młodziutka Danusia Jurandówna. Zbyszek był zauroczony dziewczyną i złożył jej rycerskie ślubowanie. Odtąd Danusia miała być damą jego serca, a on miał bronić jej czci i honoru.
b) Zaatakowanie posta krzyżackiego.
W drodze do Krakowa Zbyszko nierozważnie zaatakował posła krzyżackiego Kunona Lichtensteina. Wprawdzie posłowi nie stała się żadna krzywda, ale za naruszenie godności poselskiej groziła kara śmierci. Na nic się zdały prośby Maćka i księżnej Anny, a nawet wstawiennictwo najwybietniejszych tycerzy - Lichtenstein nie chciał przebaczyć młodemu rycerzykowi. Król Władysław Jagiełło uniósł się honorem i zdecydował o przykładnym ukaraniu młodzika, przez którego został narażony na kpiny i zniewagi ze strony zarozumiałego Krzyżaka. Wydawało się, że dla Zbyszka nie ma już żadnego ratunku.
c) Ocalenie Zbyszka przez Danusię.
Rycerz Powała z Taczewa, szukając sposobu na ocalenia Zbyszka, wykorzystał staropolski zwyczaj. Był on uświęcony tradycją, ale niezbyt popularny. To dlatego tłum zgromadzony na krakowskim rynku z powodu planowanej egzekucji młodego rycerza był zaskoczony zachowaniem Danusi. Danusia, za namową Powały, zarzuciła Zbyszkowi na głowę białą chustę (nałęczkę) i wyrzekła słowa "Mój ci on ". To oznaczało, że chce za niego wyjść za mąż . i swoją niewinnością ręczy za ukochanego.
d) Pasowanie Zbyszka na rycerza i jego potajemny ślub z Danusią.
Zbyszka pasowował na rycerz książę Janusz. Zrobił to, gdy młody chłopak dochodził do zdrowia po zranieniu na polowaniu. Wtedy też został zawarty ślub Zbyszka i Danusi.
3. W jakich motywach może pojawić się ta postać?
a) Wojna
Konflikt polsko-krzyżacki rozpoczął się jeszcze przed panowaniem Władysława Jagiełły. Ekspansywny zakon dążył do całkowitego podporządkowania sobie nie tylko ludności nadanej mu ziemi chełmińskiej, ale także ziem litewskich i polskich. Poparcie władz Kościoła uniemożliało otwartą walkę z zakonem, który w imię szerzenia wiary chrześcijańskiej pozwalała sobie na coraz większą śmiałosć. Ostatecznie jednak zespolenie Polski i Litwy pozwoliło zgromadzić siły mogące rozprawić się z zakonem. Krzyżacy opisani w powieści są antypatyczni. Jedyni rycerze zakonni, którzy zasługują na szucunek, to obcokrajowcy przebywający w gościnie u zakonu (rycerz de Fourcy). Natomiast Zygfryd de Lowe, Danweld, Rotgier, Gotfryd bardziej przypominają zwyrodniałych zbójów i psychopatów niż członków chrześcijańskiego zakonu.
b) Średniowiecze
Epoka rycerzy, wielkich bitew, surowych obyczajów. Zbyszko bierze udział w najsłynniejszej bitwie polskiego średniowiecza - bitwie pod Grunwaldem, na swej drodze spotyka wybitne postacie historyczne: Władysława Jagiełłę, królową Jadwigę, Zawiszę Czarnego. Zbyszko - jak każdy średniowieczny rycerz - wyrusza na wojenne wyprawy, bierze udział w polowaniach, turniejach, wspaniałych ucztach i - jak wielu rycerzy - ślubuje swojej damie, wyzywa przeciwników na pojedynki.
-Wzorca zachowań - dawnego wojownika średniowiecznej Europy - jest jedynym z wyraźniejszych i nadal popularnych wzorców. Rycerz musiał być odważny, wierny swemu panu i ojczyźnie, pobożny, honorowy, litościowy. I taki właśnie stara się być Zbyszko. Ten wzorzec odnajdziemy w "Pieśni o Rolandzie", legendach o król Arturze, popularnej literaturze i filmie z gatunku fantasy - "Władcy Pierścieni", "Wiedźminie" oraz "Królu Arturze".
-Pary literackie - Inna jest miłość Zbyszka do Danusi, inna do Jagienki. Danusię pokochał od pierwszego wejrzenia, Jagienka stała się jego partnerką życiową, ponieważ dzielnie wspierała go w najtrudniejszych momentach. Ale to właśnie ślub złożony Danusi, wybawienie Zbyszka od śmierci, niestrudzone poszukiwania dziewczyny uprowadzonej przez Krzyżaków są najbardziej wyrazistymi scenami miłosnymi w powieści.
-Obyczaje :
*Ślubowanie - rycerz wybierał damę swojego serca i ślubował jej wierną służbę. Dama ta niekoniecznie musiała w przyszłości zostać jego zoną, zdarzały się przypadki, że rycerz składał ślubowanie przed małżonką swego władcy albo innego ważnego rycerza. Zwyczaj składnia ślubów na przełomie XIV i XV wieku nie był jeszcze bardzo powszechny. Przykładem jest panowaniem Zbyszka, który obiecał Danusi pomszczenie śmierci jej matki poprzez zdobycie kilku pęków pawich piór, jakie nosili na hełmach rycerze zakonu krzyżackiego. Ponadto Zbyszko ślubował, że będzie się pojedynkował z każdym, kto śmie stwierdzić, że Danusia Jurandówna nie jest najpiękniejszą damą na świecie.
*Pojedynki - kiedy panował pokój, pojedynki i turnieje były jedynym sposobem na wskazanie się przez rycerza umijejętnościami i walecznością. Pojedynki były też szansą na wzbogacenie się, ponieważ często zwycięzca zabierał własność pokonanego - konia, zbroję, łupy wojenne. Rycerz wyzwany na pojedynek nie mógł odmówić w nim udziału, ponieważ uznano by go za tchórza.
*Ułaskawienie skazanego - obyczaj, dzięki któremu Zbyszko został uratowany przez Danusię od śmierci, wcale nie był popularny. Zadziwił wszystkich zgromadzonych na krakowskim rynku. Jeśli panna zarzuciła skazańcowina głowę białą chustę (nałęczkę) i wyrzekła słowa "Mój ci on!" - wówczas oznaczało to, że chce za niego wyjść za mąż i swoją niewinnością ręczy za ukochanego.
4. Jakich znasz średniowiecznych rycerzy?
a) Hrabia Rolanda
Rycerz francuzki, zaufany króla Karola Wielkiego. Ronald był rycerzem tylnej straży wojsk francuzkich. Jego rycerze zostali zaatakowani przez Sracenów. Ronald nie chciał przywoływać na pomoc armii Karola Wielkiego, ponieważ zostałby to uznane za akt tchórzostwa. Wolał poświęcić siebie i wszystkich towarzyszy. Chwalebna śmierć Rolanda została opisana bardzo dokładnie w "Pieśni o Rolandzie".
b) Zawisza Czarny z Garbowa
Najsłynniejszy polski rycerz, brał udział w bitwie pod Grunwaldem. Słynny w całej średniowiecznej Europie, ceniony za ogromną odwagę, ale przede wszystkim prawość charakteru. Wystepuje też w "Krzyżakach". Do dziś przetrwało powiedzenie: "Polegać jak na Zawiszy".
1. Wydarzenia w skrocie
1) Powracajacy z wyprawy wojennej Macko i Zbyszko w gospodzie
2) Spotkanie z ksiezna Anna Danuta w gospodzie
3) Slubowanie Zbyszka
4) natarcie Zbyszka na posla krzyzackiego
5) Zbyszko w niewoli
6) Smierc krolowej
7) Ocalenie Zbyszko przez Danusie
8) Droga do Bogdanca, choroba Macka
9) Milosc Jagienki do Zbyszka
10) Polowanie na niedzwiedzia
11) Zbyszko na dworze ksieznej Anny Danuty:
a) pasowanie na rycerza
b) potajemne slub
12) Porwanie Danusi przez Krzyzakow
13) Zwabienie Juranda do Szczytna, upokorzenie, walka okaleczenie
14) Pojedynek Zbyszka z Rotgierem
15) Odnalezienie przez Jagienke i Macka okaleczonego Juranda
16) Walka Zbyszka z Krzyzakami na Zmudzi , odbicie Danusi
17) Samobojstwo Zygfryda - sprawcy nieszczescia Jurandowny
18) Droga do Spychowa, smierc Danusi
19) Smierc Juranda
20) Zbyszko z poselstwem w Malborku, walki na Zmudzi, wypelnienie slubowania zlozonego Danusi
21) Zbyszko w Bogdancu
22) Slub Zbyszka i Jagienki
23) Bitwa pod Grunwaldem
24) Powrot rycerzy do Bogdanca
2. Czas akcji
1399 (smierc krolwej Jadwigi)
1410 (bitwa pod Grunwaldem)
3. Miejsce akcji
M.in. Krakow, Malbork Grunwald, Szczytno, Bogdaniec (Wielkopolska), Spychow (Mazury).
4. Gatunek literacki
Krzyzacy to powiesc historyczna. Wiele watkow, fikcyjne losy wymyslonych postaci (np. dzieje Zbyszka) przedstawione sa na tle prawdziwych wydarzen (wojna polsko-krzyzacka). Czasy, o ktorych pisze autor, nie sa mu wspolczesne, naleza do przeszlosci.
5. Czy w Krzyzakach sa postacie historyczne?
Glowni bohaterowie powiesci fikcyjne. Ale nie brak i historycznych. To przede wszystkim slynni rycerze - polscy i krzyzaccy. I, oczywiscie, wladcy.
a) Krolowa Jadwiga
Zona Wladyslawa Jagielly. Wyjatkowo powazana przez poddanych, jeszcze za zycia traktowana niemal jak swieta. Jej smierc byla dla nich prawdziwa tragedia.
b) krol Wladyslaw Jagiello
Krol Polski, wczesniej wilelki ksiaze litewski. Razem z ksieciem Witoldem odniosl zwyciestwo pod Grunwaldem. Wladca blyskotliwy, odpowiedzialny, pobozny. Poddani jednak pamietali o jego korzeniach - zarzucano mu niedostateczna znajomosc obyczajow i poganskie pochodzenie.
c) Ksiezna mazowiecka Anna Danuta
Corka ksiecia litewskiego, Kiejstuta. Zona ksiecia mazowieckiego Janusza. Jurand powierzyl wychowanie swojej corki, Danusi, wlasnie jej.
d) Zawisza Czarny
Jeden z najslynniejszych rycerzy. Ideal rycerza. Z jego zdaniem liczyli sie nawet Krzyzacy.
e) Powala z Tczewa
Polski rycerz, ktory zaslynal z powodu swej odwagi, i przede wszystkim nadzwyczajnej sily.
f) Konrad von Jungingen
Wielki mistrz zakonu krzyzackiego. Zdawal sobie sprawe z wad Krzyzakow - ich pychy, zarozumialstwa, zuchwalstwa. Staral sie je hamowac. Nie byl zwolennikiem wojny z Polska.
g) Ulrich von Jungingen
Po smierci Konrad to on zostal wielkim mistrzem krzyzackim. zupelne przeciwienstwo swego poprzednika. Slepo wierzyl w potege zakonu, zarozumialy, porywczy. Dazyl do wojny z Polska. Polegl w bitwie pod Grunwaldem.
6. Jakie obyczaje rycerskie zostaly opisane w Krzyzakach?
a) Slubowanie
Rycerz skladal wybranej kobiecie, damie swego serca, uroczyste przyrzeczenie. Slubowal, ze bedzie jej wiernie sluzyl, slawil jej madrosc i urode, nosil jej barwy i zrobi dla niej cos wyjatkowego.
Zbyszko takie sluby zlozyl Danusi. Obiecal, ze pomsci smierc jej matki, zabijajac kilku Krzyzakow i stoczy bitwe z kazdym , kto zakwestionuje urode Danusi. Traktowal je smiertelnie powaznie. Zupelnie inaczej niz macko, ktory uwazal zachowanie Zbyszka za mlodzienczy wymysl (to dowod na to, ze na poczatku XV wieku zwyczaj ten nie byl tak powszechny)
b) Pasowanie na rycerza
Pasownanie na rycerza bylo poprzedzone wieloma latami staran. Mlody chlopiec sluzyl najpierw jako paz, a potem giermek na dworze zamoznego pana. Dopiero gdy skonczyl 20 lat (chyba, ze zaslynal, wstawil sie czyms szczegolnym), mogl byc pasowany na rycerza. Od tej pory obowiazywal go odpowiedni stroj - skorzany kubrak, pas z miedzianych klamer, buty z byczej skory, siateczka z ozdobnymi paciorkami na wlosach. Do tego dochodzil rynsztunek bojowy - metalowa zbroja, helm z podnoszona przylbica, kolczuga, naramienniki, rekawice i nagolenniki z metalu, bron (miecz, kusza, kopia, topor, sztylet)
c) Pojedynek
Rycerz wyzywal do walki innego rycerza. I - co najwazniejsze - wyzywany nie mogl odmowic, bo uznano by go za tchorza. W pojedynku mogli uczestniczyc tylko mezczyzni pasowani na rycerza. Byla to swietna okazja do podszlifowania umiejetnosci walki. no i do wzbogacenia sie. Pojedynek konczyl sie bowiem najczesciej smiercia jednego z rycerzy, a zwyciezca mogl zabrac jego ekwipunek czy inne dobra.
d) Ulaskawienie skazanego
Niezamezna panna mogla uratowac rycerza skazanca przed katem. Zarzucala na jego glowebiala chustke naleczke) i - zapewniajac, ze chce za niego wyjsc za maz, ze reczy za jego niewinnosc - wypowiadala slowa: "moj ci on!". Tak wlasie Danusia ocalila Zbyszka.
7. Obraz polskiego rycerza sredniowiecznego
-Od dziecka przygotowany do rycerskiego zycia. Wychowywal go brat ojca - Macko. Od 12 roku zycia podrozowal ze stryjem.
-Zadany wielkich czynow, slawy. Jego idealem byl Zawisza Czarny.
-Rycerzem zostal po ceremonii pasowania na rycerza (trzykrotne uderzenie mieczem po ramieniu , wreczenie tego miecza, opasanie pasem rycerskim)
-Odwazny, nieraz az za bardzo. Porywczy, czasami dzialal impulsywnie, bezmyslnie ( o malo nie przyplacil zyciem spontanicznej napasci na posla krzyzackiego). Bral udzial w pojedynkach. Wykazywal sie odwaga, zrecznoscia i sila. nie byl tchorzem.
-Przystojny, urodziwy. Silny - orzechy rozgniatal w palcach.
-Przestrzegal honorowych norm rycerskich. Postepowal wedlug kodeksu rycerskiego - odwazny, mezny, sprawiedliwy, honorowy. Najwazniejsze dla niego wartosci to Bog, honor i ojczyzna.
-Szczery , mial wielu przyjaciol, kochal i szanowal stryja. Wierzy w Boga, kochal ojczyzne, wiernie sluzyl krolowi, chcial zapewnic swojemu rodowi ciaglosc
-Nie byl wyksztalcony, nie potrafil pisac ani czytac.
-Wybral sobie dame serca slubowal wiernie jej sluzyc, glosil jej cnote, dobroc i urode i wyzwac na pojedynek kazdego, kto by temu zaprzeczyl. Kochal szczerze. Przyrzekl Danusi milosci, wiernosc. Bardzo bolala go jej strata, szukal jej wszedzie , potem pomscil jej smierc.
-Po smierci Danusi zwiazal sie z Jagienka - dziewczyna, ktora znal od dziecka i bardzo lubil. Stworzyli szczesliwa rodzine.
8. Porownanie postaci
a) Danusia vs Jagienka
Danusia:
- wiek
12 lat
- rodzina
Ojciec - znany rycerz ze Spychowa, jedynaczka
- wyglad
Delikatna, zgrabna, krucha , miserna, wiotka blondynka z wianuszkiem na glowie. Anielsko urocza, porusza sie z wdziekiem.
-charakter
Wrazliwa, uzdolniona muzycznie (pieknie spiewa i gra na lutni). Bardzo kocha ojca, tylko ona potrafi zlagodzic jego gniew. Wrazliwa, naiwna, szczera.
Zupelnie zmienia sie po porwaniu i odbiciu z rak Krzyzakow. Jest zalekniona, psychicznie wykonczona, slaba. To bezbronna ofiara.
-uczucia do Zbyszka
Bardzo przezywa wyrok Zbyszka, postanowawia go ocalic. Zarzuca mu na glowe naleczke i tym sposobem sklada obietnice malzenstwa. Nie zakochuje sie w Zbyszku od pierwszego wejrzenia. Uswiadamia sobie to w Ciechanowie - jest oniesmielona, sploszona, zachowuje sie bardziej dorosle niz na poczatku. Pierwsze wyznania Zbyszka, to, ze traktuje ja wyjatkowo, okazuje szacunek, raczej ja bawia. Przyjmuje je bardzo dziecinnie, moze jak zabawe.
-cytat
"(...) miedzy nimi zas stanela owa mlodka, ktora niosla za ksiezna nabijana miedzianymi cwieczkami lutnie. na glowie miala wianeczek, wlosy puszczone po ramionach, suknie niebieska i czerwone trzewiki z dlugimi koncami. Stojac na lawce, wydawala sie malym dzieckiem, ale zarazem przecudnym jakby jakowac figurka z kosciola albo z jaseleczek".
Jagienka:
- wiek
15 lat
- rodzina
Ojciec - Zych ze Zgorzelic, mlodsze rodzenstwo
- wyglad
Ciemnowlosa dziewczyna o smaglej cerze, szczupla, ruchliwa i sprawna fizycznie.
-charakter
Dobra, wrazliwa, wspolczujaca, piekna. Poza tym zupelne przeciwienstwo Danusi. Prezdsiebiorczo, konkretna, zaradna. Poluje, jezdzi konno, opiekuje sie domem, mlodszym rodzenstwem, dzielnie pomaga ojcu. Zdrowa, silna, gospodarna. Jest praktyczna i twardo stapa po ziemi. Zna sie na ziolach, lecz zranionego Macka i Juranda. Jest dowcipna. Ma kilku adoratorow. Zna takze dworskie maniery o zwyczaje. Dziewczyna do tanca i do rozanca
-uczucia do Zbyszka
Naprawde kocha Zbyszka . Pomaga w kazdej sprawie, np. razem z Mackiem wyrusza na poszukiwanie Jurandowny. Rozumie jego tragedie po stracie Danusi, wspolczuje mu. Chce, by byl bezpieczny i szczesliwy. Kocha Zbyszka od zawsze, ale nie jest zazdrosna o Danusie. znosi to, ze mlody rycerz nie odwzajemnia jej uczucia. Cierpliwie czeka, by Zbyszko ja dostrzegl. Jej uczucie i starania sa bezinteresowne.
-cytat
"Zbyszko ujrzal najdziwniejsze w swiecie widowisko: Oto na chybkim sroczku sadzila ku nim, siedzac po mesku, dziewczyna z kusza w reku i oszczepem na plecach. W rozpuszczone od pedu wlosy powszczepialy jej sie chmielowe szyszki; twarz miala rumiana jak zorza, na piersiach rozchelstana koszuline, a na koszuli serdak welna do gory".
II. Zbyszko z Bogdańca: Średniowieczny rycerz
1. Metryczka bohatera
a) lektura
"Krzyżacy" Henryka Sienkiewicza
b) pochodzenie
Młody rycerz, bratanek Maćka z Bogdańca, od małego przystosowany do walki. Wraz ze stryjem uczestniczył w walkach księcia Witolda pod Wilnem.
c) cechy charakteru
Odważny, często wręcz brawurowy, honorowy, żądny sławy. Chciał zasłynąć jak wielki rycerz, marzył o tym, aby jego czyny były równie znane jak czyny Zawiszy Czarnego czy Powały z Taczewa.
2. Najważniejsze wydarzenia w jego życiu:
a) Ślubowanie złozone w gospodzie tynieckiej.
Zbyszko wraz z Mackiem przypadkiem spotkali w gospodzie w Tyńcu orszak księżnej Anny Mazowieckiej. Wśród dwórek była młodziutka Danusia Jurandówna. Zbyszek był zauroczony dziewczyną i złożył jej rycerskie ślubowanie. Odtąd Danusia miała być damą jego serca, a on miał bronić jej czci i honoru.
b) Zaatakowanie posta krzyżackiego.
W drodze do Krakowa Zbyszko nierozważnie zaatakował posła krzyżackiego Kunona Lichtensteina. Wprawdzie posłowi nie stała się żadna krzywda, ale za naruszenie godności poselskiej groziła kara śmierci. Na nic się zdały prośby Maćka i księżnej Anny, a nawet wstawiennictwo najwybietniejszych tycerzy - Lichtenstein nie chciał przebaczyć młodemu rycerzykowi. Król Władysław Jagiełło uniósł się honorem i zdecydował o przykładnym ukaraniu młodzika, przez którego został narażony na kpiny i zniewagi ze strony zarozumiałego Krzyżaka. Wydawało się, że dla Zbyszka nie ma już żadnego ratunku.
c) Ocalenie Zbyszka przez Danusię.
Rycerz Powała z Taczewa, szukając sposobu na ocalenia Zbyszka, wykorzystał staropolski zwyczaj. Był on uświęcony tradycją, ale niezbyt popularny. To dlatego tłum zgromadzony na krakowskim rynku z powodu planowanej egzekucji młodego rycerza był zaskoczony zachowaniem Danusi. Danusia, za namową Powały, zarzuciła Zbyszkowi na głowę białą chustę (nałęczkę) i wyrzekła słowa "Mój ci on ". To oznaczało, że chce za niego wyjść za mąż . i swoją niewinnością ręczy za ukochanego.
d) Pasowanie Zbyszka na rycerza i jego potajemny ślub z Danusią.
Zbyszka pasowował na rycerz książę Janusz. Zrobił to, gdy młody chłopak dochodził do zdrowia po zranieniu na polowaniu. Wtedy też został zawarty ślub Zbyszka i Danusi.
3. W jakich motywach może pojawić się ta postać?
a) Wojna
Konflikt polsko-krzyżacki rozpoczął się jeszcze przed panowaniem Władysława Jagiełły. Ekspansywny zakon dążył do całkowitego podporządkowania sobie nie tylko ludności nadanej mu ziemi chełmińskiej, ale także ziem litewskich i polskich. Poparcie władz Kościoła uniemożliało otwartą walkę z zakonem, który w imię szerzenia wiary chrześcijańskiej pozwalała sobie na coraz większą śmiałosć. Ostatecznie jednak zespolenie Polski i Litwy pozwoliło zgromadzić siły mogące rozprawić się z zakonem. Krzyżacy opisani w powieści są antypatyczni. Jedyni rycerze zakonni, którzy zasługują na szucunek, to obcokrajowcy przebywający w gościnie u zakonu (rycerz de Fourcy). Natomiast Zygfryd de Lowe, Danweld, Rotgier, Gotfryd bardziej przypominają zwyrodniałych zbójów i psychopatów niż członków chrześcijańskiego zakonu.
b) Średniowiecze
Epoka rycerzy, wielkich bitew, surowych obyczajów. Zbyszko bierze udział w najsłynniejszej bitwie polskiego średniowiecza - bitwie pod Grunwaldem, na swej drodze spotyka wybitne postacie historyczne: Władysława Jagiełłę, królową Jadwigę, Zawiszę Czarnego. Zbyszko - jak każdy średniowieczny rycerz - wyrusza na wojenne wyprawy, bierze udział w polowaniach, turniejach, wspaniałych ucztach i - jak wielu rycerzy - ślubuje swojej damie, wyzywa przeciwników na pojedynki.
-Wzorca zachowań - dawnego wojownika średniowiecznej Europy - jest jedynym z wyraźniejszych i nadal popularnych wzorców. Rycerz musiał być odważny, wierny swemu panu i ojczyźnie, pobożny, honorowy, litościowy. I taki właśnie stara się być Zbyszko. Ten wzorzec odnajdziemy w "Pieśni o Rolandzie", legendach o król Arturze, popularnej literaturze i filmie z gatunku fantasy - "Władcy Pierścieni", "Wiedźminie" oraz "Królu Arturze".
-Pary literackie - Inna jest miłość Zbyszka do Danusi, inna do Jagienki. Danusię pokochał od pierwszego wejrzenia, Jagienka stała się jego partnerką życiową, ponieważ dzielnie wspierała go w najtrudniejszych momentach. Ale to właśnie ślub złożony Danusi, wybawienie Zbyszka od śmierci, niestrudzone poszukiwania dziewczyny uprowadzonej przez Krzyżaków są najbardziej wyrazistymi scenami miłosnymi w powieści.
-Obyczaje :
*Ślubowanie - rycerz wybierał damę swojego serca i ślubował jej wierną służbę. Dama ta niekoniecznie musiała w przyszłości zostać jego zoną, zdarzały się przypadki, że rycerz składał ślubowanie przed małżonką swego władcy albo innego ważnego rycerza. Zwyczaj składnia ślubów na przełomie XIV i XV wieku nie był jeszcze bardzo powszechny. Przykładem jest panowaniem Zbyszka, który obiecał Danusi pomszczenie śmierci jej matki poprzez zdobycie kilku pęków pawich piór, jakie nosili na hełmach rycerze zakonu krzyżackiego. Ponadto Zbyszko ślubował, że będzie się pojedynkował z każdym, kto śmie stwierdzić, że Danusia Jurandówna nie jest najpiękniejszą damą na świecie.
*Pojedynki - kiedy panował pokój, pojedynki i turnieje były jedynym sposobem na wskazanie się przez rycerza umijejętnościami i walecznością. Pojedynki były też szansą na wzbogacenie się, ponieważ często zwycięzca zabierał własność pokonanego - konia, zbroję, łupy wojenne. Rycerz wyzwany na pojedynek nie mógł odmówić w nim udziału, ponieważ uznano by go za tchórza.
*Ułaskawienie skazanego - obyczaj, dzięki któremu Zbyszko został uratowany przez Danusię od śmierci, wcale nie był popularny. Zadziwił wszystkich zgromadzonych na krakowskim rynku. Jeśli panna zarzuciła skazańcowina głowę białą chustę (nałęczkę) i wyrzekła słowa "Mój ci on!" - wówczas oznaczało to, że chce za niego wyjść za mąż i swoją niewinnością ręczy za ukochanego.
4. Jakich znasz średniowiecznych rycerzy?
a) Hrabia Rolanda
Rycerz francuzki, zaufany króla Karola Wielkiego. Ronald był rycerzem tylnej straży wojsk francuzkich. Jego rycerze zostali zaatakowani przez Sracenów. Ronald nie chciał przywoływać na pomoc armii Karola Wielkiego, ponieważ zostałby to uznane za akt tchórzostwa. Wolał poświęcić siebie i wszystkich towarzyszy. Chwalebna śmierć Rolanda została opisana bardzo dokładnie w "Pieśni o Rolandzie".
b) Zawisza Czarny z Garbowa
Najsłynniejszy polski rycerz, brał udział w bitwie pod Grunwaldem. Słynny w całej średniowiecznej Europie, ceniony za ogromną odwagę, ale przede wszystkim prawość charakteru. Wystepuje też w "Krzyżakach". Do dziś przetrwało powiedzenie: "Polegać jak na Zawiszy".
Komentarze
Prześlij komentarz